Tag Archives: Realism

Alþjóðaöryggismál: umræða um hugmyndir og kenningar

01/03/2026New article (double blind peer review)Liberalism, Realism, States, War, alþjóðaöryggi, constructivism, einstaklingar, frjálslyndisstefna, hernaðaröryggi, historical memory, human nature, individuals, international security, mannlegt eðli, military security, mótunarhyggja, raunhyggja, ríki, stríð, söguleg minningJakob Þór Kristjánsson

Greinin er framlag til rannsókna á alþjóðaöryggismálum. Dregin er upp mynd af alþjóðaöryggi (e. international security) í ljósi hugmynda um hlutverk ríkisins, mannlegt eðli, stríð og sögulegar minningar. Öryggisfræðum (e. international security studies) og tveimur kenningum alþjóðasamskipta, nýraunhyggju (e. neo-realism) og mótunarhyggju (e. constructivism) er beitt til þess að greina viðfangsefnið. Að auki er frjálslyndisstefna (e. liberalism) höfð til hliðsjónar og borin saman við raunhyggju. Því er haldið fram að nýraunhyggja og mótunarhyggja, öryggisfræði og sögulegar minningar lýsi best samskiptum ríkja, ákvörðunum einstaklinga, alþjóðakerfinu og alþjóðaöryggi.

Uppbygging, nýmæli og tilgáta

Greinin er uppbyggð á eftirfarandi hátt auk inngangs og lokaorða: Í fyrsta hluta er fjallað um fræðilega nálgun höfundar með áherslu á nýraunhyggju, mótunarhyggju og hvernig kenningarnar tengjast sögulegum minningum. Í öðrum hluta verksins er gerð grein fyrir raunhyggju, hugmyndum hennar um viðfangsefnið. Áherslan er fyrst og fremst á nýraunhyggju og sjónarmið alþjóðastjórnmálafræðingsins Kenneths N. Waltz, áherslur kenningarinnar á öryggi ríkja, umfjöllun um stríð og orsakir þeirra. Þá er mótunarhyggja borin saman við nýraunhyggju með áherslu á hugmyndir alþjóðastjórnmálafræðingsins Alexanders Wendts og gagnrýni hans á nýraunhyggju og valdajafnvægi (e. balance of power). Lögð er áhersla á hvernig nota má nýraunhyggju og mótunarhyggju til þess að átta sig á orsökum stríðsátaka, fyrst og fremst stríðsins í Úkraínu frá 2022. Í síðasta hluta verksins er fjallað um alþjóðaöryggi, öryggisvæðingu (e. securitization) og þróun öryggisfræða á 20. og 21. öld. Sýnt er fram á hvernig orðræða um öryggi tengist kenningunum og mótar hugmyndir okkar um átök og alþjóðaöryggi.

Hér eru söguleg minning, mótunarhyggja og nýraunhyggja notaðar samhliða til rannsókna á alþjóðaöryggismálum. Er það nýmæli og hefur ekki verið gert með þessum hætti áður. Að auki hefur grein á íslensku um efnið ótvírætt gildi enda lítið um fræðirit eða greinar um viðfangsefnið á tungumálinu. Tilgáta þessa verks er að mikilvægasta viðfangsefni alþjóðasamskipta sé öryggi. Svo hafi verið í margar aldir og hernaðaröryggi hefur leikið stærsta hlutverkið. En jafnvel þótt ríki reyni að tryggja hagsmuni sína og stríð séu líkleg vegna hagsmuna ríkja og uppbyggingar alþjóðakerfisins þá skipta einstaklingar, sjálfsmynd, gildi og hugmyndir þeirra um öryggi ekki síður máli. Því er samspil á milli öryggisfræða, nýraunhyggju, mótunarhyggju og sögulegra minninga sem útskýrir alþjóðakerfið eins og það hefur verið og við þekkjum í dag.

Fræðileg nálgun

Alþjóðastjórnmálafræðingar halda því gjarnan fram að þjóðríki (e. nation state) séu helsti gerandinn (e. actor) í alþjóðakerfinu. Það sé uppbyggt með hagsmuni ríkja í huga og þar leiki leiðtogar þeirra stórt hlutverk. Þetta sjónarhorn má að minnsta kosti lesa í klassískum kenningum alþjóðasamskipta eins og raunhyggju. Nýraunhyggja (e. neo-realism eða structural realism; formgerðarraunhyggja, hér eftir nýraunhyggja) leggur ekki síður áherslu á hlutverk ríkisins og að orsakir stríðsátaka megi finna í manngerð og metnaði leiðtoga ríkja. Hins vegar skiptir formgerð ríkja líka máli þegar lagt er af stað í stríð. Þá bendir mótunarhyggja (e. constructivism) á að félagslegur veruleiki; menning, hefðir og gildi móti alþjóðakerfið og hagsmunamat ríkja. Hlutverk einstaklinga er mikilvægt þar sem þekking þeirra grundvallast á því sem þeir læra. Aðrar kenningar alþjóðasamskipta, t.d. hinn klassíski skóli frjálslyndisstefnunnar (e. liberalism), leggja fremur áherslu á frelsi einstaklingsins og takmörkuð afskipti ríkisvalds. Þá skrifa höfundar nýfrjálslyndisstefnunnar (e. neo-liberalism) um mikilvægi alþjóðastofnana sem leið ríkja að friði, hagsæld og samvinnu. Hér er fjallað um frjálslyndisstefnu út frá alþjóðasamskiptum, ekki viðskiptum þar sem hugtakið hefur aðra merkingu.

Eins og fyrr segir byggir höfundur fræðilega nálgun sína á hugmyndum nýraunhyggju og mótunarhyggju en skilgreinir sig fyrst og fremst sem sérfræðing í alþjóðaöryggismálum (e. international security). Ástæðan er í megindráttum eftirfarandi: Ríki reyna ávallt að hámarka öryggi sitt. Hins vegar er höfundur jafn sannfærður um að skilja megi alþjóðsamskipti og -öryggi og ófrið út frá ólíkum viðmiðum ríkja og þjóða, hefðum þeirra, orðræðu, mýtum, formgerð ríkja, manngerð stjórnmálaleiðtoga, hagsmunum ríkja, skipulagi alþjóðakerfisins, mannlegu eðli, hernaðaröryggi, öryggisvæðingu, reynslu einstaklinga, metnaði þeirra og síðast en ekki síst sögulegri minningu. Á þetta bendir Jens Bartelson í bók sinni, War in International Thought, þegar hann leggur áherslu á sögu hugmyndarinnar um sögulega merkingu stríðs frá sautjándu öld til dagsins í dag – það er að segja hugmyndin um að stríð geti verið afl sem skapar reglu og öryggi. Bartelson endurskoðar fræga en umdeilda orðræðu stjórnmála- og félagsfræðingsins Charles Tilly um að „stríð búi til ríkið og ríkið skapi stríð“, með þeim rökum að þessi fullyrðing sé ekki endilega sögulega rétt heldur útbreidd skoðun, jafnvel mantra um gildi stríðs.[1]

Söguleg minning er mikilvæg í þessu ljósi vegna þess að meðal einstaklinga og þjóða má finna sameiginlegar sögulegar minningar. Í þeim felst bæði sama upplifun og samkennd þar sem sameinast er um túlkun minninga. Oft er tilgangurinn að búa til sameiginlega sögu og minningu, setja atburði í þýðingarmikið ljós eða gefa þeim ákveðin einkenni og tilgang. Kenningar alþjóðasamskipta og alþjóðaöryggismála gera einmitt þetta, þ.e. draga fram einkenni og tilgang alþjóðakerfisins, samskipti, deilur og átök ríkja. Alþjóðakerfið er því byggt upp á ákveðinn hátt og einkennist af hugmyndum einstaklinga um öryggi, sjálfsmynd ríkja og einstaklinga, samkeppni ríkja, stríð, frið, átök eða samvinnu ríkja.

Alþjóðasamskipti, öryggi og stríð

Allt frá Vestfalíusamningnum 1648 hefur mikilvægasta umfjöllunarefni alþjóðasamskipta og öryggisfræða verið hvort og hvernig sé hægt að tryggja öryggi þjóðríkisins, enda hafa stjórnmálaheimspekingar og kenningasmiðir alþjóðasamskipta lengi velt fyrir sér hvað öryggi sé og hvort hægt sé að réttlæta stríð, hverjar séu orsakir þeirra og hvernig megi koma í veg fyrir þau. Til dæmis hvort réttlætingin eða orsakirnar liggja í mannlegu eðli (e. state of nature), í innra skipulagi ríkja, völdum, í alþjóðlegu stjórnleysi (e. anarchy), öryggi ríkja eða einstaklinga, alþjóðasamstarfi eða í gildum, hefðum og menningu ríkja.

Rekja má orðræðu alþjóðasamskipta, öryggisfræða og umfjöllunar um stríð, sérstaklega raunhyggju, til enska stjórnmálaheimspekingsins Thomasar Hobbes. Einkum þegar rannsaka á hvort samband sé á milli mannlegs eðlis og stríðs. En Hobbes lagði, í verki sínu Leviathan (1651), áherslu á mannlegt eðli, náttúrlegt ástand mannsins (e. state of nature), og að „óbeisluð náttúruöfl mannsins“ leiði til ævarandi „stríðs allra gegn öllum“[2]. Mikilvægast er því öryggi ríkisins. Hobbes lagði því áherslu á vald og mikilvægi valdhafa. Samkvæmt kenningu Hobbes eru menn frjálsir í náttúrlegu ástandi mannsins en þeir eru líka í stöðugri hættu ef engin lög eða miðlægt vald hefur áhrif á hegðun þeirra vegna þess að þeir (menn) hafa eigin hagsmuni að leiðarljósi. Algjöru frelsi fylgir því stöðug samkeppni um auðlindir og öryggi. Það skapi óstöðugar aðstæður þar sem hætta og átök eru allsráðandi – ástand sem Hobbes lýsir sem „stríði allra gegn öllum“. Til að forðast þennan glundroða undirstrikar Hobbes hugmyndina um þjóðfélagssáttmála (eða samfélagssáttmála) þar sem menn afsala sjálfviljugir hluta af frelsi sínu til valdhafa. Í staðinn tryggir hann þeim öryggi og reglu, sem er æskilegra en óvissa og ofbeldi. Er það eina leiðin til að tryggja frið að mati Hobbes, til þess að koma í veg fyrir afturhvarf til „náttúru ástandsins“ (e. state of nature) og viðvarandi átaka.[3]

Hafa verður í huga að sögulega er Hobbes kennismiður um konunglegt einveldi. En jafnvel þótt hugmyndir Hobbes um samfélagssáttmála eigi ekki við í dag sækir raunhyggja m.a. hugmyndir sínar til hans þar sem Hobbes var upptekinn af spurningunni um hvernig ætti að tryggja frið og hvernig hægt væri að gæta jafnvægis milli öryggis og frelsis og hvert hlutverk og vald ríkisins væri. Í því felst í fyrsta lagi að samfélög hafi reglur, búi við öryggi og að traust ríki milli manna. Í öðru lagi að borgaraleg réttindi séu forsenda góðra stjórnmála. Í þriðja lagi mikilvægi ríkisins í alþjóðasamskiptum og að heimspólitík sé viðvarandi samkeppni milli ríkja. Kerfið sé uppbyggt af ríkjum sem eru skynsamir gerendur (e. rational actors) í stjórnlausu (e. anarchy) alþjóðlegu kerfi. Og þar sem engin alheimsstjórn er til reyna ríki að finna sér stöðu í kerfi sem er mótað af valdapólitík, þjóðarhagsmunum, sjálfsbjargarviðleitni og leit að öryggi.[4]

Þessi áhersla skilgreinir ríkið sem aðalgeranda alþjóðasamfélagsins og hafði mikil áhrif á raunhyggju. Til dæmis rannsakar helsti hugmyndasmiður nýraunhyggjunnar, Kenneth Waltz, alþjóðakerfið út frá mannlegu eðli, viðurkenningu, eiginhagsmunum, stjórnleysi og öryggi. Hins vegar eru áherslur Waltz um alþjóðakerfið og stjórnleysi þess frekar í anda Jean-Jacques Rousseau, að átök séu afleiðing alþjóðakerfisins en ekki bara vegna mannlegs eðlis eins og Hobbes lagði áherslu á. Waltz tekur undir með forvera sínum Rousseau sem hélt því fram að innan ríkja verði til „almannavilji“, að einstaklingar geri samfélagssáttmála og afhendi einstaklingsréttindi sín til samfélagsins sem tryggir sameiginlega umgjörð stjórnmála og laga, þar sem einstaklingar eru frjálsir en skortir öryggi. Rök Waltz eru að án alheimsstjórnar (sem er ekki möguleg vegna samkeppni ríkja) ríki stjórnleysi, því er öryggi forgangsatriði ríkja. Innan öryggisfræða og nýraunhyggju er þessi áhersla gjarnan skilgreind sem öryggisvandi (e. security dilemma) og lýsir ástandi þar sem ríki treysta ekki ásetningi annarra ríkja og reyna þar af leiðandi alltaf að hámarka eigið öryggi, sem hugsanlega getur leitt til vopnakapphlaups og átaka við önnur ríki.[5]

Sé litið til frjálslyndisstefnunnar segir kenningin að átök eigi sér djúpar rætur í fari mannsins, jafnvel sé litið á stríð sem eitthvað göfugt, samofið mannlegu eðli, innblásið af heiðri hans og þarfnist ekki sérstakra innri hvata. Þessa skoðun má rekja til Immanuels Kants, en hann trúði hins vegar að átök milli ríkja fengju mannkynið til að leita friðar og samvinnu. Maðurinn væri skynsamur og áttaði sig á að ríki verða að vinna saman.[6]

Skrif Kants höfðu mikil áhrif á alþjóðasamskipti, stjórnmálaheimspeki og alþjóðaöryggi. Einna merkust er hugmynd hans um stjórnarskrá, stjórnarskrá lýðveldis (e. republican constitution). Hún veiti fólki vald til að ákveða hvort það eigi að fara í stríð eða ekki, og þar sem fólk þarf að lifa með afleiðingum átaka er ólíklegt að það velji stríð. Þá felur hugmynd Kants í sér einhverskonar samband frjálsra þjóða eða bandalag þjóða, þar sem fullvalda ríki byggja samvinnu sína á skynsemi og eru sammála um að fylgja alþjóðalögum svo koma megi í veg fyrir átök.[7]

Með skrifum sínum lagði Kant sitt af mörkum til gagnrýninnar á raunhyggju og til frjálslyndisstefnunnar, en kenningin leggur áherslu á að manneskjan sé í eðli sínu góð og trúir því að friður milli þjóða sé ekki aðeins möguleiki heldur æskilegur. Að lýðræðisríki sem hafa sameiginleg frjálslynd gildi (e. democratic peace theory) ættu ekki að hafa neina ástæðu til að fara í stríð hvert gegn öðru. Kant var þeirrar skoðunar að því frjálslyndari sem ríki væru, því friðsamlegri væri heimurinn, þar sem frjálslyndum ríkjum er stjórnað af þjóðinni, einstaklingum sem sjaldan vilja stríð. Þessi áhersla hafði mikil áhrif á uppbyggingu alþjóðastofnana, svo sem Þjóðabandalagsins og Sameinuðu þjóðanna eftir fyrri og seinni heimsstyrjöld. Og einnig á hugmyndir um sameiginlegt öryggi (e. collective security), þ.e. sameiginlega ábyrgð ríkja í alþjóðakerfinu. Hugmynd sem varð enn vinsælli eftir kalda stríðið þegar lögð var áhersla á sameiginlega ábyrgð í alþjóðasamskiptum, á öryggi ríkja, útvíkkun öryggishugtaksins, öryggi einstaklinga og að gera ætti alþjóðastofnanir eins og SÞ enn mikilvægari.[8]

Frjálslyndisstefnan er svar við raunhyggju um að manneskjan sé skynsöm en í grundvallaratriðum sjálfselsk. Að hún búi við jöfn tækifæri í samfélögum sem uppbyggð eru með eiginhagsmuni manneskjunnar að leiðarljósi. Hugmyndinni er gjarnan hafnað félagsfræðilega (og af frjálslyndisstefnu) á þeim forsendum að enginn sé eyland heldur hluti af sameiginlegu samfélagi. Manneskjan hafi bæði hæfni og vilja til að semja frið jafnvel þótt stríð sé innbyggt í samfélagsgerðina. Hér er lögð áhersla á félagsleg tengsl og samskipti manna, og þar af leiðandi hvers kyns fræðilega nálgun á mannlegt eðli, þar með talið stríð, sem krefst rannsóknar á þeim samfélögum sem maðurinn lifir og hrærist í.

Ef svo er eru þeir þættir sem stjórna eðli mannsins (einstaklinga) tengdir umhverfi okkar, stað og stund, öryggi, eðli stríðs og siðferði þeirra. Sem vekur þá spurningu hvort formgerð „menningar“-samfélaga hafi lítið breyst í tímans rás. Til dæmis hvort stríð á tímum Hómers hafi verið samfélagslega frábrugðið stríði á sextándu og sautjándu öld. Hvort rannsóknir á Ilíonskviðu (750 f.Kr.) og Pelópsskagastríðinu (431 f.Kr. – 404 f.Kr.) höfðu áhrif á hvernig síðari kynslóðir skynja samtíma sinn og hugsa um hernað. Áttu átök Sturlungaaldar (1220-1262) eitthvað sameiginlegt með átökum í Evrópu á miðöldum? Á sama hátt má velta fyrir sér hvort söguleg minning heimsstyrjalda 20. aldar móti hugmyndir okkar um stríð og alþjóðaöryggi á 21. öld.

Við þessum spurningum er auðvitað ekkert eitt svar og vafalaust kann mörgum að finnast erfitt að samþykkja stríð sem hluta af mannlegu eðli. Sú skoðun er umdeild. Kenneth Waltz hélt því til dæmis fram að þótt mannlegt eðli gegni eflaust hlutverki í að koma á stríði geti það ekki út af fyrir sig útskýrt bæði stríð og frið, nema með þeirri einföldu staðreynd að stundum berst maðurinn og stundum ekki.[9] Hér er tekið undir skoðun Waltz.

Raunhyggja

Hugmyndir raunhyggjunnar eins og við þekkjum þær í dag urðu fyrst verulega áberandi á áratugunum eftir síðari heimsstyrjöldina. Kenningin var svar við hughyggju sem í víðum skilningi taldi að stjórnmálamenn og þeir sem tækju ákvarðanir ættu að forðast siðlausar eða ólöglegar aðgerðir í heimsmálum.

Raunhyggja eftirstríðsáranna sækir hugmyndir sínar til breska stjórnmálafræðingsins og sagnfræðingsins E.H. Carr. Hann gagnrýndi í bók sinni The Twenty Years’ Crisis, 1919-1939: An Introduction to the Study of International Relations (1939) það sem hann taldi hættulega og blekkjandi „hugsjónahyggju“ frjálslyndra alþjóðasinna og einkum trú þeirra á framfarir með uppbyggingu alþjóðastofnana eins og Þjóðabandalagsins. Hann einbeitti sér þess í stað að hlutverki valds og hagsmunagæslu við að ákvarða hegðun ríkja. Eftir heimsstyrjöldina 1939-1945 fylgdu Hans Morgenthau og Kenneth N. Waltz fordæmi Carr með skrifum sínum um raunhyggju. Í þessum hluta er sjónum beint fyrst og fremst að nýraunhyggju Waltz.

Waltz er þekktur fyrir klassískar bækur sínar, fyrst Man, the State, and War: A Theoretical Analysis (1959), eitt áhrifamesta kenningaverk alþjóðasamskipta og stjórnmálafræðinnar (e. political theory; political philosophy). Í bókinni rannsakar Waltz verk helstu hugsuða vestrænnar stjórnmálafræði og skoðanir þeirra á orsökum stríðs. Hann er ekki síður þekktur fyrir verk sitt Theory of International Politics (1979). Verk sem haldið hefur vægi sínu en er vissulega umdeilt. Í bókinni gerir Waltz á kerfisbundinn hátt grein fyrir valdajafnvægi (e. balance of power) alþjóðasamskipta.[10]

Waltz skrifar að alþjóðastjórnmál verði best skilin með því að rannsaka uppbyggingu alþjóðakerfisins eins og það endurspeglast í bandalögum og annars konar samstarfi ríkja. Að mati Waltz eru alþjóðastjórnmál/alþjóðasamskipti samkeppni og samspil gerenda (ríkja eða einstaklinga) sem hafa eiginhagsmuni að leiðarljósi. Nýraunhyggja Waltz víkur frá hefðbundinni raunhyggju (e. classical realism) með því að gera vísindalega og skipulega (e. structural) grein fyrir valdatengdum samskiptum ríkja. Klassísk raunhyggja (t.d. Hans Morgenthau) telur að ríki séu aðalgerandi alþjóðasamskipta og að stríð og samkeppni í alþjóðasamskiptum verði vegna þess að menn vilja völd.[11]

Í bók sinni Politics Among Nations (1948) lagði Hans Morgenthau áherslu á mannlegt eðli eins og Thomas Hobbes gerði. Að auki hélt Morgenthau því fram að alþjóðastjórnmálum væri stjórnað af óbreytanlegum náttúrulögmálum. Ef ríki starfi á hlutlægan hátt eftir þessum lögmálum geti þau tekið skynsamlegar og réttar ákvarðanir. Miðpunktur kenningar Morgenthau er hugtakið vald í alþjóðasamskiptum og skilgreining þjóðarhagsmuna með tilliti til valds. Ríkið er aðalgerandinn á alþjóðasviðinu. Þar sem allar aðgerðir ríkja miðast við að halda völdum, sýna eða auka völd sín. Því eru hernaðarvald og -geta mikilvægust. Hér skiptir hins vegar máli að saga ríkja er ekki sú sama, þau hafa ólíka sjálfsmynd, mismunandi hagsmuni og eru ekki sammála um hvernig eigi að leysa vandamál alþjóðasamfélagsins.[12]

Morgenthau lagði því áherslu á að ríki fórni ekki frelsi sínu, öryggi eða öðrum grundvallarhagsmunum þjóðarinnar fyrir siðferðisreglur alþjóðasamfélagsins. Friðsamleg lausn deilumála getur aðeins orðið ef fullvalda ríki eru reiðubúin að leggja deilumál sín fyrir alþjóðlegan dómstól. Sama gildir um samstarf þjóða og einstaklinga til þess að alþjóðaöryggi verði að veruleika.[13] Vandamálið er hins vegar stjórnleysi alþjóðakerfisins og að ríki samþykkja ekki yfirþjóðlegt vald. Þess vegna hvatti Morgenthau til rannsókna og viðurkenningar á eðli og takmörkun valds og að beitt væri hefðbundnum aðferðum erindreksturs, þar á meðal málamiðlun til þess að leysa alþjóðadeilur.[14]

Í dag eru kenningar Morgenthau helst gagnrýndar fyrir að þær leggi of mikla áherslu á mikilvægi ríkisins, hagsmunagæslu, mannlegt eðli og vald. Að þjóðir og menn sækist alltaf eftir völdum og yfirráðum yfir öðrum lýsi ekki alþjóðasamskiptum á sannfærandi hátt. Raunhyggja Morgenthau hefur lítið fram að færa þegar kemur að samskiptum þjóða öðrum en á hernaðarsviðinu. Til dæmis þegar alþjóðasamskipti eru rannsökuð út frá samvinnu ríkja í efnahagsmálum, menningarmálum og sameiginlegum pólitískum hagsmunum, t.d. Evrópusamvinna.

Þrjár myndir nýraunhyggjunnar

Bók Waltz, Man, the State, and War, er á margan hátt endurgerð á hefðbundinni raunhyggju og sjónarhorn hennar á alþjóðasamskipti, öryggi og stríð. Samantekið fjallar Waltz um flókið samband mannlegs eðlis, uppbyggingu ríkja og gangverk alþjóðastjórnmála þar sem hann útskýrir alþjóðaöryggi og orsakir stríðs. Waltz heldur því fram að eðli manna, þ.e. löngun þeirra í vald og eðlislæg árásarhneigð, hafi djúpstæð áhrif á hegðun ríkja á alþjóðavettvangi. Hægt sé að skilja þessa hegðun með kerfisbundinni greiningu á þremur meginatriðum, þ.e. myndum (e. images): manninum, ríkinu og alþjóðakerfinu.[15] Waltz bendir á að öll þrjú atriðin, „myndirnar þrjár“, verði að nota í fræðilegri greiningu á bæði orsökum stríðs og hvernig megi koma í veg fyrir stríðsátök. Hann vitnar í stjórnmálaheimspekinga sögunnar til þess að útskýra kenningu sína. Þar er Jean-Jacques Rousseau í uppáhaldi, sérstaklega tilgáta hans að „stríð eigi sér stað vegna þess að ekkert kemur í veg fyrir þau“.[16]

Waltz bendir á í „fyrstu mynd“ sinni hvernig einstakar ákvarðanir, hegðun og athafnir einstaklinga geta haft víðtækar afleiðingar og kemst að þeirri niðurstöðu að ef „illska manna, eða óviðeigandi hegðun þeirra, leiðir til stríðs; [ætti] góðvild einstaklinga, ef hún væri algild, að tryggja frið“.[17] Sé heimssagan lesin má einmitt finna dæmi um óviðeigandi athafnir manna sem hafa haft áhrif á alþjóðakerfið. Til dæmis þegar Gavrilo Princip drap Franz Ferdinand, erkihertoga Austurrísk-ungverska keisaradæmisins, í Sarajveo sumarið 1914. Hryðjuverk sem leiddi til aukinnar spennu milli ríkja í Evrópu og að lokum til heimsstyrjaldar. Á sama hátt hafði Osama bin Laden og hryðjuverkaárás al-Kaída á Bandaríkin 11. september 2001 mikil áhrif á alþjóðakerfið og óstöðugleika þess.

Waltz viðurkennir að uppbygging og eðli ríkja gegni mikilvægu hlutverki í mótun alþjóðasamskipta. Í „annarri mynd“ sinni greinir hann á yfirgripsmikinn hátt mismunandi aðgerðir ríkja, allt frá miðstýrðum konungsveldum til lýðræðisríkja, og undirstrikar hvernig ólíkt skipulag ríkja getur leitt til átaka innan alþjóðakerfisins. Enn fremur bendir Waltz á efnahagslega hagsmuni ríkja, hugmyndafræðilegan ágreining og hernaðargetu ríkja og varpar ljósi á hver áhrif þessara þátta eru á að stríð hefjist.[18] Hér er átt við samkeppni á milli ríkja, stjórnleysi alþjóðakerfisins og leit ríkja að öryggi.

Þannig má skilja kenningu Waltz á eftirfarandi hátt: Þó að hugmyndir og manngerð Pútíns hafi vissulega skipt máli þegar Úkraínustríðið hófst 2022 er nauðsynlegt að greina efnahagsumhverfi og pólitíska stefnu Rússlands ásamt öðrum þáttum sem leiddu til þess að átök brutust út. Í fyrsta lagi má líta á árásargjarna útþenslustefnu Rússlands sem leið til þess að tryggja öryggi og völd í alþjóðakerfinu. Þessi stefna var (er) knúin áfram af þeirri niðurlægingu sem Rússland taldi sig verða fyrir eftir kalda stríðið. Rússland greip til vopna vegna þess að það óttaðist hvað Úkraína gæti gert í framtíðinni og vildi ráða yfir náttúruauðlindum á landsvæði Úkraínu. Rússland fór því í stríð vegna hagsmuna sinna, þeir voru meira virði en hættur stríðsátaka. Hér skiptir metnaður Pútíns og ótti pólitísku elítunnar í Rússlandi við NATÓ máli. Rússland vildi sýna að það væri stórveldi í sögulegum skilningi. Hersigur sem undirstrikaði þetta var (er) mikilvægur að mati elítunnar í Rússlandi. Söguleg minning um mikilvægi Rússlands lék því stórt hlutverk.

Á sama hátt má skilja viðbrögð NATÓ-ríkja með því að rannsaka öryggishagsmuni þeirra. Ríkin óttast metnað og hugmyndafræði Pútíns og Rússlands og reyna því að tryggja valdajafnvægi í Evrópu og eigið öryggi. Þannig má líta á pólitískar ákvarðanir NATÓ-ríkjanna sem svar við útþenslustefnu Rússlands frekar en að hugmyndir einstakra leiðtoga eða samfélagslegir þættir hefðu úrslitaáhrif á stefnu ríkjanna.

Þriðja „mynd“ greiningar Waltz rannsakar alþjóðakerfið í heild sinni. Með ítarlegri greiningu sinni á kenningum um valdajafnvægi og stjórnleysi sýnir Waltz hve flókin samskipti ríkja, bandalög og dreifing valds er í alþjóðakerfinu.[19] Skýrasta dæmi þessa valdakerfis er kalda stríðið milli Bandaríkjanna og Sovétríkjanna. Tímabil sem einkenndist af stórveldapólitík, mynstri óbeinna átaka, ógnarjafnvægi kjarnorkuvopna og samvinnu hernaðarbandalaga vegna skipulags kerfisins, þar sem stefnumótandi sjónarmið stórveldanna tveggja og bandalagsríkja voru nátengd valdakerfi tímabilsins.

Ef „þriðja mynd“ Waltz er sett í samhengi við deilur Rússlands og Úkraínu þá vildu Rússar sýna umheiminum, fyrst og fremst vestrænum ríkjum, að Úkraína væri sögulega á áhrifasvæði Rússlands. Rússar vildu láta reyna á kerfi alþjóðasamskipta, reyna á viðbrögð vestrænna ríkja og ögra alþjóðakerfinu. Sýna Bandaríkjunum að tillit þarf að taka til hagsmuna Rússlands og styrkja þannig stöðu landsins í alþjóðakerfinu. Afleiðingin er aukin spenna í samskiptum ríkjanna þar sem Pútín og fylgismenn hans skipa sér í lið með Kína og Íran og til verður nýtt skipulag alþjóðasamskipta þar sem einræðisríki og lýðræðisríki takast á.[20] Valdakerfi sem minnir á tímabil kalda stríðsins.

Waltz viðurkennir hins vegar að rannsóknir á „myndunum þremur“, maðurinn, ríkið og alþjóðakerfið, leiði í ljós að þær séu „útópískar“ að því leyti að ein mynd mun alltaf vera ófullnægjandi til að útskýra flókin fyrirbæri eins og öryggi, hernað og orsakir stríðs. Rannsaka þurfi kerfisbundið alþjóðasamskipti, bakgrunn þeirra og hverjar eru undirliggjandi orsakir átaka eða hvað gerir þau möguleg.[21] Því skiptir skipulag alþjóðakerfisins mestu máli.

Nýraunhyggja og skipulag alþjóðakerfisins

Í bók sinni Theory of International Politics leggur Waltz fyrst og fremst áherslu á hegðun ríkja og að hana ætti að rannsaka út frá skipulagi (kerfi) alþjóðasamfélagsins. Áherslan er á öryggi og að orsakir átaka sé að finna í kerfisbundnum þáttum alþjóðasamfélagsins frekar en í einkennum einstaklinga eða samfélaga. Þrjú megineinkenni kenninga Waltz eru stjórnleysi alþjóðasamskipta, valdajafnvægi og dreifing valds á milli fullvalda ríkja. Í fyrsta lagi vísar stjórnleysið til þess að ekki sé æðra vald en ríki til að dæma í milliríkjadeilum. Sem merkir einfaldlega, alþjóðastjórnmál og -samskipti eru stjórnlaus vegna þess að það er engin alheimsstjórn (e. world government) til. Þess vegna verða ríki að tryggja öryggi sitt til þess að lifa af.[22]

Í öðru lagi einkennast samskipti ríkja af ójafnri dreifingu valds og af getu valdamestu ríkjanna til að koma á skipulagi sem samræmist hagsmunum þeirra. Til þess að átta sig á raunverulegri hegðun ríkja verður að vera ljóst hvort þau eru stórveldi eða meðalstór ríki [eða smáríki]. Að mati Waltz er lykilatriðið í alþjóðasamskiptum pólun alþjóðakerfisins – hvort því er stjórnað af einu, tveimur eða þremur eða fleiri stórveldum, þ.e. einpólakerfi, tvípólakerfi eða margpólakerfi (e. unipolarity (hegemony/oddaveldi), bipolarity, multipolarity).[23] Waltz taldi einpólakerfi vera óstöðugustu og hættulegustu uppsetninguna á kerfinu. Það væri ekki öruggt að leiðtogar einpólaríkis (oddaveldi) tækju skynsamlegar ákvarðanir, sýndu umburðarlyndi og beittu ekki óhóflegu hernaðarvaldi. Oddaveldi læri ekki af reynslunni og í einpólakerfi er líklegra að önnur ríki setji sig upp á móti oddaveldinu eða beiti vopnavaldi.[24] Þannig fóru bæði Rússland og sérstaklega Kína að beita sér gegn Bandaríkjunum, hugmyndum þeirra og forystuhlutverki í alþjóðakerfinu á tíunda áratug síðustu aldar og í byrjun 21. aldarinnar.[25]

Margpólakerfi er hins vegar flókið vegna samkeppni ríkja. Til dæmis verða valdamestu ríkin [t.d. NATÓ-ríki í deilum sínum við Rússland] að reiða sig á stuðning hvert annars pólitískt og hernaðarlega.[26] Því skiptir samspil ríkja máli og erfiðara er fyrir ríki að hunsa vilja annarra ríkja. Vandinn við margpólakerfi (samkvæmt nýraunhyggju Waltz) er sá að í fyrsta lagi eru átök líklegri vegna þess að valdajafnvægi er óstöðugra en í tvípólakerfi. Stórveldi eru líklegri til þess geta haft sigur í stríði, sem þýðir að fælingarmáttur hervelda er erfiðari en í tvípólakerfi. Hins vegar er líklegra að ríki misreikni sig í margpólakerfi, haldi að þau hafi getuna til þess að þvinga eða hertaka önnur ríki sem þau í raun og veru geta ekki. Þekktasta sögulega dæmi um margpólakerfi er tímabil millistríðsáranna 1918 til 1939. Tímabil sem einkenndist af hugmyndum um sameiginlegt öryggi byggt á hugmyndum frjálslyndisstefnunnar um samvinnu ríkja. Þessar hugmyndir urðu að engu þegar Þýskaland og Japan gripu til vopna í Evrópu og Asíu í seinni heimsstyrjöld. Því kemur ekki á óvart að Waltz taldi tvípólakerfi kalda stríðsins líklegustu leiðina til að koma í veg fyrir stríð milli stórvelda. Hann trúði að ólíklegra væri að ríki misreikni sig í tvípólakerfi alþjóðasamskipta. Morgenthau taldi aftur á móti að alþjóðakerfið þar sem nokkur ríki eru álíka áhrifa- og valdamikil sé líklegast til þess að koma í veg fyrir ófrið milli stórríkja.[27]

Dæmið sem Morgenthau og margir aðrir raunhyggjumenn vísa til um árangursríkt margpólakerfi er tímabilið eftir ósigur Napóleons 1815 til fyrri heimsstyrjaldar 1914. Þá áttu valdamestu ríki Evrópu í „óformlegum samskiptum“ til þess að viðhalda valdajafnvægi milli stórveldanna og forða Evrópu frá stórátökum eins og Napóleonsstríðinu. Raunhyggjumenn viðurkenna vissulega að Krímstríðið 1853-1856 og sameining Þýskalands 1871 hafi grafið undan valdajafnvægi heimsálfunnar. Að auki benda þeir á að forystumenn annarra stórvelda í Evrópu treystu ekki kanslara Þýskalands Otto von Bismarck og fyrirætlun hins nýja stórveldis í Evrópu.[28] Aðstæður sem kenningin, þ.m.t. nýraunhyggja, tengir við stjórnleysi alþjóðakerfisins, samkeppni stórveldanna, efnahagslega hagsmuni, öryggisvanda ríkja, misskilnings og athafna einstaklinga og útskýrir þannig upphaf heimsstyrjaldanna tveggja.

Áhrif nýraunhyggjunnar og gagnrýni

Kenning Waltz varð ein áhrifamesta kenning alþjóðasamskipta á 20. öld. Þó að áhugi fyrir hugmyndum Waltz sé minni en áður má finna hugmyndir hans og skilgreiningar á alþjóðakerfinu víða, enda lýsa þær vel mörgum þáttum alþjóðasamfélagsins og eru helst notaðar til að útskýra stríð og frið. Hins vegar er nýraunhyggja gagnrýnd, bæði úr herbúðum raunhyggjunnar og frjálslyndisstefnunnar. Höfundar nýklassískrar raunhyggju (e. neoclassical realism) gagnrýna forspárgetu nýraunhyggjunnar. Hún geri ekki grein fyrir stórum breytingum á alþjóðakerfinu eins og friðsamlegu falli Sovétríkjanna 1991. Skoða verði aðra þætti en valdajafnvægi til þess að átta sig á hegðun ríkja. Nýklassísk raunhyggja leggur frekar áherslu á tengsl milli valds og stefnumála og rannsóknir á hvernig utanríkisstefna er útfærð og framkvæmd.[29]

Þá bendir frjálslyndisstefna á mikilvægi samvinnu í alþjóðamálum. Í þessu samhengi skiptir raunverulegu máli að vita hver vilji og forgangsröðun ríkja er. Þannig má spá fyrir um alþjóðlega hegðun þeirra. Þessi gagnrýni dró verulega úr vægi nýraunhyggjunnar í alþjóðasamskiptum eftir kalda stríðið. Sérstaklega þegar fjallað er um alþjóðastofnanir (intergovernmental organizations; IGOs) og áhrif þeirra, eins og Sameinuðu þjóðanna eða Evrópubandalagsins. Þá var og er enn horft meira á áhrif frjálsra félagasamtaka (e. non-governmental organization; NGO) eða geranda óháð ríki (e. non-state actor). Gerendur sem nýfrjálslyndisstefnan segir mikilvæga fyrir stefnumótun alþjóðaumhverfisins. Er það í megindráttum þvert á kenningu Waltz þótt hann gerði sér vel grein fyrir áhrifum alþjóðastofnana og gerenda óháð ríkjum. Að tímarnir hafi breyst og ríki séu einfaldlega orðin háðari hvert öðru.[30]

Hins vegar má deila um hver raunveruleg áhrif alþjóðastofnana og -félagasamtaka eru í stríði og alþjóðaöryggismálum. Til dæmis hefur SÞ lítið gengið að koma í veg fyrir stríð víða um heim og í ljósi átaka í Mið-Austurlöndum og í Úkraínu, hagsmuna stórvelda og einhliða ákvarðana þeirra hafa margir dregið vægi SÞ í efa. Sé svo vakna spurningar um hver sé raunveruleg staða heimsmála. Hvort heimurinn í dag sé margpóla eða einpóla og ríki geti ekki komið sér saman um friðsamlega heimsskipan. Eða í ljósi þess að innan margra ríkja má finna sundrung og vaxandi vantrú á stjórnmál og grafi það undan alþjóðastofnunum, samfélagssáttmála byggt á hugmyndum um „almannavilja“, þ.e. sameiginlegir hagsmunir fólks. Því ríki stjórnleysi á meðan alþjóðasamfélagið leitar að valdajafnvægi. Sá sem hér skrifar er þeirrar skoðunar að frá 11. september 2001 hafi pólskipti alþjóðasamskipta hafist. Frá einpólakerfi Bandaríkjanna til margpólakerfis dagsins í dag. Að þessu leyti sækir höfundur hugmyndir sínar til nýraunhyggjunnar, fyrst og fremst áherslur um öryggi ríkja, en tekur þó undir með mótunarhyggju (e. constructivism) og hugmyndum Alexanders Wendts, helsta kenningasmiðs hennar, og gagnrýni hans á nýraunhyggjuna. Einstaklingar og félagsgerð ríkja skiptir líka verulegu máli.

Eins og hefur verið nefnt er eitt aðalatriða nýraunhyggjunnar hvort rannsóknir alþjóðasamskipta eigi að beinast að einstaklingum, ríkjum eða alþjóðakerfinu eða hvort önnur atriði komi til greina. Þegar Waltz lagði fyrst fram hugmyndir sínar á sjötta áratug síðustu aldar var tilgangurinn að gera rannsóknir á alþjóðasamskiptum vísindalegri. Segja má að kenningin leggi áherslu á að alþjóðakerfið móti þá valkosti sem ríkjum standi til boða. Sem merkir að þeir sem taka ákvarðanir, forystumenn ríkja, bregðast við þeim valkostum sem eru í boði. Ákvarðanir þeirra fari eftir því hvernig þeir sjá og skilja tækifæri sín og þeim takmörkunum sem verða vegna skoðanaskipta um utanríkismál og alþjóðaöryggi.

Að lokum. Raunhyggja var áhrifamesta kenning alþjóðasamskipta um langa hríð og er enn mikilvæg fræðigrein. Raunhyggja gagnrýndi upphaflega hughyggju en þær deilur dofnuðu smám saman á tímum kalda stríðsins, en tóku á sig nýja mynd á síðustu áratugum 20. aldar í ágreiningi milli nýraunhyggju og nýfrjálslyndrar stofnanahyggju. Ágreiningi sem best er lýst sem deilum um hlutverk ríkja, fyrirkomulag alþjóðakerfisins og valdajafnvægi. Eða að leið ríkja til friðar og hagsældar sé að finna í samlegð auðlinda og jafnvel að ríki framselji hluta fullveldis síns til alþjóðlegra stofnana. Að auki í lok kalda stríðsins blönduðust hugmyndir mótunarhyggju inn í þessa orðræðu, þegar kenningin lagði sitt af mörkum til gagnrýninnar á nýraunhyggju.

Mótunarhyggja

Í stórum dráttum er mótunarhyggja fræðilegur rammi þar sem grunnþættir alþjóðastjórnmála eru hugsaðir sem félagslegar einingar. Í mótunarhyggju eru þættir eins og vald, viðmið, hagsmunir og jafnvel sjálfsmynd ekki óumbreytanlegar staðreyndir sem ákvarða hegðun ríkja. Þess í stað eru það hegðun og hugmyndir einstaklinga sem móta þessi atriði.

Alexander Wendt gagnrýnir í grein sinni, Anarchy Is What States Make of It: The Social Construction of Power Politics, hugmyndir nýraunhyggjunnar um stjórnleysi, valdajafnvægi, innbyggða samkeppni ríkja, að þau búi sig undir átök og reyni að hámarka vald sitt sem einu öruggu leiðina til að tryggja afkomu sína. Í stað þessa hélt Wendt því fram að alþjóðakerfið væri félagslega uppbyggt. Stjórnleysi væri ekki óbreytanleg staðreynd sem ákvarðar hegðun ríkja heldur ástand þar sem merkingin er háð samskiptum ríkja. Barátta fyrir eiginhagsmunum er því ekki óumflýjanlegur veruleiki alþjóðasamskipta heldur aðeins eitt af mörgum einkennum ríkja.[31]

Eins og nefnt hefur verið telja raunhyggjumenn sjálfshjálp vera reglu alþjóðasamskipta þar sem valddreifing milli ríkja er lykilbreyta sem ákvarðar gjörðir þeirra. Wendt er á öðru máli og segir að ekki sé hægt að rannsaka alþjóðasamskipti á grundvelli valddreifingar eingöngu og að merking stjórnleysis sé útskýrð út frá hugmyndum, viðmiðum og venjum. Eins og hann orðaði það: „Það er sameiginlegt skipulag [kerfi] sem útskýrir gjörðir okkar“.[32]

Þess vegna væri ekki hægt að meta stöðu ríkja hvers gagnvart öðru eingöngu út frá auðlindum þeirra og hernaðargetu, þar sem efnahags- og hernaðarvald þeirra er túlkað á mismunandi hátt eftir því hvort ríki eru bandamenn, keppinautur eða óvinur. Þannig lauk kalda stríðinu ekki vegna þess að valdajafnvægið milli Bandaríkjanna og Sovétríkjanna breyttist eins og raunhyggja leggur áherslu á, heldur vegna þess að stórveldin tvö lærðu af reynslunni og hugmyndir þeirra um alþjóðakerfið og sjálfsmynd þeirra breyttust, löndin tvö hættu einfaldlega að líta hvort á annað sem óvin. [33]

Wendt lagði því áherslu á hvernig alþjóðasamskipti ríkja (geranda) móti sjálfsmynd þeirra og hagsmuni sem og mat þeirra á valdi hvors annars. Þessi nálgun leiddi til þess að hann hafnaði svartsýnum spám nýraunhyggjumanna um stjórnleysi, [hernaðaröryggi og alþjóðakerfið]. Wendt heldur því fram að ríki geti lært að vinna saman og í því ferli orðið samvinnuþýðari og haft minni hernaðarlega hugmynd um tilgang sinn.[34] Alþjóðasamskipti sem byggjast á hugmyndum um valdastjórnmál (e. power politics) og eigin hagsmunagæslu (e. self-help system) eru í raun tilbúið fyrirkomulag í merkingunni að: „Stjórnleysi er það sem ríki gera úr því“.[35]

Í lok 20. aldar voru rannsóknir á alþjóðasamskiptum undir sífellt meiri áhrifum af mótunarhyggju. Í stuttu máli: Samkvæmt kenningunni ræðst hegðun manna af sjálfsmynd þeirra og hún mótast af gildum samfélagsins, sögu, félagslegum aðstæðum, hugmyndum um hlutverk kynjanna, venjum og stofnunum. Hugmyndasmiðir mótunarhyggju halda því fram að allar stofnanir, þar með talið ríki, séu félagslega uppbyggðar, í þeim skilningi að þær endurspegla samstöðu sem er huglæg, sameiginleg viðhorf til pólitískra ákvarðana, sameiginleg gildi og ásættanlega félagslega hegðun. Mótunarhyggja er því mótvægi við aðrar kenningar alþjóðsamskipta. Kenningar þar sem mannlegt eðli, hagsmunir og stjórnleysi skilgreinir alþjóðakerfið, en að mati mótunarhyggjumanna eru einstaklingar, ríkið og margskonar einingar þess stöðugt að taka stefnumótandi ákvarðanir byggðar á reynslu sinni og sögulegri minningu, þar á meðal ákvarðanir um stríð og frið, átök eða samvinnu.[36]

Hins vegar verður að taka fram að mótunarhyggja er ekki á sama hátt og raunhyggja kenning í alþjóðasamskiptum: „Að því leyti að hún fjallar ekki um stjórnmál ríkja eins og raunhyggja gerir, um valdajafnvægi, stjórnleysi og herstjórnarlist. Mótunarhyggja er aðferð sem rannsakar hvernig samfélög manna og alþjóðasamskipti virka. Þannig er lögð áhersla á hlutverk hugmynda, hvernig sjálfsmynd verður til, gildi og merkingu hlutanna. Að til séu fleiri sjónarhorn en ríkið.“[37] Þá hefur mótunarhyggja, helst enski skóli kenningarinnar (e. english school), frekar lítið um öryggi að segja.[38] Allavega þegar kemur að hernaðaröryggi. Fyrir það má helst gagnrýna mótunarhyggju jafnvel þótt kenningin viðurkenni hlutverk ríkisins í alþjóðasamskiptum.

Kenningar og orsakir Úkraínustríðsins

Hér er sýnt fram á hvernig nota má mótunarhyggju samhliða nýraunhyggju til þess að átta sig á orsökum ófriðar og orðræðu um öryggi. Því verður ekki á móti mælt að formgerð ríkja, vantraust milli þeirra og einstaklinga leiðir til vígbúnaðarkapphlaups, aukinnar spennu eða ófriðar jafnvel þótt ríki ætli sér það ekki. Þar af leiðandi er aðalmarkmið ríkja að vernda og hámarka eigið öryggi. Því má segja að nokkur atriði hafi haft áhrif á upphaf átaka í Úkraínu. Þ.e. öryggisvandi (e. security dilemma)[39] á milli Rússlands og lands- og svæðisstjórna Úkraínu en einnig önnur mikilvægari atriði, þ.e. landfræðistjórnmál (e. geopolitics) milli Rússlands og Bandaríkjanna og NATÓ.

Nýraunhyggja og þrjár myndir Waltz útskýra vissulega af hverju Úkraínustríðið hófst. Hins vegar er því haldið fram hér að önnur atriði hafi leikið jafn stórt hlutverk. Öryggisvandi og stjórnleysi alþjóðasamskipta er tilbúningur manna, hann er ekki efnislegur veruleiki, heldur félagslega uppbyggt hugsunar- og athafnamynstur. Viðmið, gildi og túlkun á heimsmálum ákvarða samskipti ríkja. Hér skipta manngerðir, sjálfsmynd, menning, hefðir, formgerð ríkja og söguleg minning miklu máli. Sá sem hér skrifar telur því að tvö atriði útskýri innrás Rússa í Úkraínu:

1) Hugmyndafræðilegur ágreiningur milli Vesturlanda og Rússlands sem byggist á ósamrýmanlegum gildum þar sem Rússland telur sig standa fyrir „réttlæti“ eða „sanngirni“ (orðræða sem Pútín leggur oft áherslu á). Að mati Rússlands er mikilvægt að endurskoða alþjóðalög og -reglur og umgjörð alþjóðakerfisins sem varð til eftir kalda stríðið. Rússland er eitt af stórveldunum og á ekki að lúta Vesturlöndum. 2) Frá lokum kalda stríðsins og eftir fall Sovétríkjanna hefur Rússland leitað að öryggi, sjálfsmynd og valdastöðu á alþjóðavettvangi. Hefðbundin gildi, regla, öryggi og stöðugleiki eru meira virði en réttindi og frelsi einstaklinga. Þetta sannfærir rússnesk stjórnvöld um mikilvægi þjóðarhagsmuna sinna og þjóðerniskennd sem eykur lögmæti þeirra (að þeirra mati) og í ljósi þessa grípur pólitíska elítan til vopna gegn Úkraínu.

Þessi túlkun höfundar sækir hugmynd sína til mótunarhyggju um að manngerðir, gildi, hefðir og söguleg minning skipti máli en líka til nýraunhyggjunnar og hugmynda hennar um mikilvægi ríkja, öryggi þeirra og skiptingu alþjóðakerfisins. Þetta dæmi sýnir að bæði kenningar nýraunhyggju og mótunarhyggju útskýra af hverju stríð verða og að þær megi nota samhliða. Að ríkið er helsti gerandi alþjóðakerfisins, þar leikur manngerð einstaklinga, öryggi og orðræða einstaklinga stórt hlutverk.

Alþjóðaöryggismál

Eins og sýnt hefur verið fram á er hefð fyrir því að rannsóknir á alþjóðasamskiptum og alþjóðaöryggi einbeiti sér að ríkinu sem meginviðfangsefni fræðanna. Öryggisfræði (e. international security studies) er hliðargrein alþjóðasamskipta sem í stórum dráttum lagði áherslu á herfræði, herstjórnarlist og landfræðistjórnmál (e. geopolitics) fyrir seinni heimsstyrjöldina. Hugtakið „öryggi“ var lykilorð fræðanna bæði til að skilgreina það og aðgreina frá eldri fræðigreinum eins og hernaðarsögu. Hér skipta hugmyndir um landsvæði (e. territory) miklu, enda samanstendur alþjóðakerfið af ríkjum, þar sem átök eru pólitískt ferli, markmiðið yfirráð yfir landsvæði til þess að tryggja völd og áhrif í alþjóðakerfinu.[40] Orðræða sem rakin er til stjórnmálaheimspekinga fyrri alda þar sem meginviðfangsefnið er öryggi ríkja.

Hér er því haldið fram að frá lokum síðari heimsstyrjaldar hafi þrjár meginspurningar einkennt svið alþjóðaöryggismála (öryggisfræða). Þessar spurningar tengjast raunhyggju, mótunarhyggju og sögulegum minningum með beinum hætti. Í fyrsta lagi hvert er viðfangsefni (e. referent object) öryggisfræða. Á tímum millistríðsáranna og kalda stríðsins sneri öryggisfræði, þá nefnt þjóðaröryggisfræði (e. national security studies), að öllu sem viðkom verndun þjóða, ríkja, einstaklinga, þjóðernishópa eða umhverfisins. Hvort sem átt var við hefðbundið „hernaðaröryggi“ eða „alþjóðaöryggi“ var ríkið (e. state security) meginrannsóknarsviðið. Alþjóðaöryggi með áherslu á mannöryggi (e. human security), eða minnihlutahópa innan og utan landamæra ríkja átti ekki að koma í stað öryggis ríkja. Að tryggja öryggi ríkisins var besta aðferðin til að vernda það og þegna þess. Kalda stríðið og áherslan á hernaðaröryggi fól í sér samruna ríkis- og þjóðaröryggis: þjóðin studdi ríkið, þ.e. hugmyndin um samfélagssáttmála (hvernig sem hann er skilgreindur), og í staðinn tryggði ríkið gildi og hagsmuni samfélagsins. Þetta þýddi að hernaðaröryggi var viðfangsefni tímabilsins.[41]

Annað atriði öryggisfræða tengist orðræðunni um innra og ytra öryggi ríkja og ógnir sem því fylgja. Hér skiptir máli hvernig hugtakið öryggi er tengt við hugmyndina um ríki, þjóðaröryggi, völd og landamæri, þar sem öryggi var órjúfanlega tengt ríkinu snerist orðræðan um landamæri og ógnir sem að landinu steðjuðu. Þess vegna lýsti Arnold Wolfers „þjóðaröryggi“ sem óskýru hugtaki sem ætti betur við tímabilið á milli heimsstyrjaldanna tveggja, kreppunnar miklu og hugmynda um velferð ríkja. Í ljósi kalda stríðsins væri réttara að tala um „þjóðarhagsmuni“ og ógnir sem stríðinu fylgdu, þar sem umræðan um þjóðaröryggi snerist um gildi öryggisfræða og stefnumála.[42] Orðræðan um þjóðaröryggi hefur í seinni tíð breyst og frekar er rætt um hugmyndafræðilegar andstæður, t.d. gerendur óháð ríki og ógnir sem þeim fylgja, þ.m.t. frá óvinveittum ríkjum. Þessi umskipti urðu til þess að farið var að nota hugtakið alþjóðaöryggi samhliða þjóðaröryggi og varð á endanum til þess að rannsóknir á sviðinu urðu að öryggisfræði (e. international security studies) í stað þjóðaröryggisfræða (e. national security studies).[43]

Í þriðja lagi: Vegna þess að rannsóknir á „öryggi“ urðu að fræðigrein á tímum kalda stríðsins, og alþjóðasamskipti tímabilsins snerust aðallega um hernaðargetu, andstæðinga, kjarnorkuvopn, hernaðarbandalög og sjálfsmynd ríkja, urðu hugtökin þjóðaröryggi eða öryggi ríkisins nánast samheiti yfir hernaðaröryggi. Þar með er ekki sagt að önnur atriði hafi verið útilokuð í rannsóknum, t.d. efnahagsmál, pólitískur stöðugleiki, tækni og náttúruauðlindir.[44] Þessi atriði voru hins vegar felld inn í umræðuna um hernaðaröryggi. Ástæðan var að þau voru talin tengjast ógnum tímabilsins, notkun hervalds og eftirliti með því og voru því hluti af hernaðaröryggi en ekki sérstök öryggisatriði. Þessi umræða átti síðar eftir að breytast til muna þegar leið á kalda stríðið og hugmyndir um útvíkkun öryggishugtaksins náðu fótfestu, þegar önnur öryggisatriði en hernaðaröryggi urðu mikilvæg fyrir fræðigreinina. Atriði eins og efnahagsöryggi, heilbrigðisöryggi, samfélagsöryggi, matvælaöryggi, mannöryggi og umhverfisöryggi.[45] Þessari orðræðu hefur verið lýst sem öryggisvæðingu (e. securitization).

Kenningin skilgreinir öryggi sem ferli, félagslega uppbyggingu tiltekinna ógna. Sem þýðir að gerendur alþjóðakerfisins, fyrst og fremst ríki, öryggisvæði umræðuna með því að leggja áherslu á ákveðin atriði (ógn) sem þarf að bregðast við. Þetta ástand er kynnt þjóðinni, jafnvel endurtekið aftur og aftur, og ef samfélagið samþykkir hættuna geta ríki brugðist við. Þetta kallast öryggisvæðing. Kenningin leggur því áherslu á hvernig öryggisvæðingin fer fram, hverjir eru gerendurnir, um hvaða málefni (ógnir) er rætt, fyrir hvern (viðfangsefnið er), hvers vegna, með hvaða árangri og við hvaða aðstæður.[46] Að öryggi sé í raun orðræða, speech act, samkvæmt kenningunni. Að hægt sé rannsaka hvernig hugtakið „öryggi“ er notað í alþjóðasamskiptum án þess að þrengja eða útvíkka merkingu þess. Þessi nálgun er mikilvæg þar sem kenning öryggisvæðingar byggist á nýraunhyggju og mótunarhyggju.[47]

Hér skiptir sjálfsmynd máli. Fyrir ríki er hún mikilvæg, hana verður að verja svo hún glatist ekki. Leiðtogar ríkja leggja því áherslu á öryggisstefnu sem samrýmist þeirra eigin hugmyndum og sjálfsmynd.[48] Sjálfsmyndin er nátengd sögulegum minningum, umfjöllun um öryggi og sögulegum hugmyndum um stríð. Vegna mikilvægis ríkisins, einstaklinga og samfélagsins í alþjóðaöryggismálum og ekki síður vegna þess að margskonar orðræða hefur áhrif á hugmyndir einstaklinga um alþjóðaöryggi og ófrið.

Þannig er deilt um hvort hugtakið öryggi tengist fyrst og fremst hervaldi, hvernig eigi að nota, stjórna og beita hervaldi. Gagnrýnendur halda því fram að áhersla á hernaðaröryggi sé of þröng skilgreining. Hún skilyrði hegðun ríkja. Þess í stað eigi hugtakið að taka til fleiri þátta, t.d. loftslagsbreytinga, félags- og heilbrigðisöryggis. Hér er mikið í húfi. Hvernig á að skilgreina öryggi og hvaða merkingu alþjóðaöryggismál í raun og veru hafa. Forgangsröðun öryggismála og hvernig við nálgumst þau getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir einstaklinga og alþjóðakerfið. Þannig varpa kenningar mótunarhyggju og nýraunhyggju ljósi á alþjóðakerfið, að sjálfsmynd og formgerð ríkja útskýrir áherslur þeirra í öryggismálum og af hverju stríð verða og grundvallast á því sem við lærum.

Lokaorð

Kenningar alþjóðasamskipta og öryggisfræða hafa sögulega snúist um hvernig ríki urðu til, hvernig þau tryggja öryggi sitt og verja hagsmuni sína. Hér skiptir máli orðræða um alþjóðakerfið, öryggi, stríð og frið og hver tilgangur orðræðunnar er. Ríki eru ekki til án manna. Einstaklingar móta alþjóðasamfélagið og samskipti ríkja sem vissulega geta verið stjórnlaus. Því má skilja valdajafnvægi og skiptingu alþjóðakerfisins sem verk manna. Þannig varpa mótunarhyggja, nýraunhyggja og öryggisfræði ljósi á alþjóðasamskipti. Hér skiptir metnaður manna, sjálfsmynd einstaklinga og ríkja máli. Ríki bregðast við þegar þeim finnst að sér sótt, þau skilgreina þann öryggisvanda sem við þeim blasir. Sú skilgreining sækir fyrirmynd sína til þess sem þau hafa lært og til mannlegs eðlis. Enda er heimurinn sem við lifum í mótaður af sögulegum minningum um hagsmuni ríkja og hugmyndum um öryggi og merkingu hugtaksins. Því má skilja umræðu um stríð og öryggi (öryggisvæðingu), allavega í evrópskri sögu, út frá myndun þjóðríkisins og sem afurð pólitískrar hugsunar og sögutúlkana, sem skilyrðir hegðun ríkja, þegar rannsaka á þróun ríkja og þjóða, mótun gilda, sjálfsmyndir einstaklinga og ríkja og skilgreiningar á alþjóðaöryggismálum og uppbyggingu alþjóðakerfisins. Er hægt að segja að hefð sé fyrir einhverskonar alþjóðlegri hugsun, þar sem pólitískar hugmyndir og sögulegar minningar um öryggi og stríð leika stórt hlutverk.

Tilvisanir

[1] Bartelson, J. War in International Thought, bls. 20, 34; Cederman, L. E, Toro, P. G, Girardin, L, og Schvitz, G. „War Did Make States“, bls. 324.

[2] Bartelson, J. War in International Thought, bls 150-151; Vilhjálmur Árnason. [Vef], „Hvernig urðu siðareglur til“; Donnelly, J. (2002). Realism and International Relations, bls. 51.

[3] Knutsen, T. L. A History of International, bls.115-117; Heuser, B., The Evolution, bls. 74.

[4] Sheehan, M. International Security, bls. 10-13; Polansky, D. „Drawing Out the“, bls. 2-3, 12-14; Douglass, R. „Hobbes and Political“ bls. 252.

[5] Clarkson, J. „The Rousseauian root“, bls. 12-14; Knutsen, T. L. A History of International, bls. 392; Sheehan, M. International Security, bls. 8; Waltz, N. K. Man, the State, and War, bls. 166-167.

[6] Knutsen. T. L. A History of International, bls. 140; 164; Kernic, F. „Pax Kantiana and Res Militaris“, bls 45.

[7] Booth, K. Theory of World Security, bls. 84; Freedman, L. The Future of War, bls. 137.

[8] Heuser, B. The Evolution of Strategy, bls. 74; Sheehan, M. International Security, bls. 33-34.

[9] Waltz, N. K. Man, the State, and War, bls. 28-29.

[10] MacKay, J. „Making Democracy Safe for the World“, bls. 2-3.

[11] Knutsen, T. L. A History of International, bls. 302.

[12] Knutsen, T. L. A History of International, bls. 302, 304; Sheehan, M. International Security, bls. 16-17.

[13] Morgenthau, H. Politics among Nations, bls. 398-399; Speer, J. P. „Hans Morgenthau and the World State“, bls. 207; Booth, K. Theory of World Security, bls. 147.

[14] Britannica. The Editors of Encyclopaedia. [Vef). „Hans Morgenthau“.

[15] Sheehan, M. International Security, bls. 10.

[16] Waltz, N. K. Man, the State and War, bls. 165-171, 232.

[17] Waltz, N. K. Man, the State and War, bls. 39.

[18] Waltz, N. K. Man, the State and War, bls. 81-84.

[19] Waltz, N. K. Man, the State and War, bls. 159-165.

[20] Pawłuszko, P. „The Conflict between Russia and Ukraine“, bls. 13.

[21] Waltz, N. K. Man, the State and War, bls. 228-229.

[22] Waltz, N. K. Theory of International Politics, bls. 102-104, 126,130; Waltz, N. K. „Evaluating Theories“, bls. 913; Knutsen, T. L. A History of International, bls. 386.

[23] Waltz, N. K. Theory of International Politics, bls. 72-73, 103-107; Knutsen, T. L. A History of International, bls. 386-387.

[24] Waltz, N. K. Theory of International Politics, bls.112, 201; MacKay, J. „Making Democracy Safe for the World“, bls. 6, 8.

[25] Waltz, N. K. „America as a Model for the World?“, bls. 669; Mearsheimer, J. The Tragedy of Great Power Politics, bls. 335.

[26] Waltz, N. K. Theory of International Politics, bls. 169; Waltz, N. K. „The Origins of War in Neorealist Theory“. bls. 622; Waltz, N. K. „Structural Realism after the Cold War“. bls. 6.

[27] Waltz, N. K. „The Origins of War“, bls. 622; Mearsheimer, J. The Tragedy of Great Power Politics, bls. 335, 338; Waltz, N. K. „Structural Realism after the Cold War “, bls. 19; Morgenthau, H. Politics among Nations, bls. 8.

[28] Morgenthau, H. Politics among Nations, bls. 367-368; Taylor, A. J. P. The Struggle for, bls. 526-528; Kennedy, P. The Rise and Fall, bls. 234-235; Jervis, R. „Cooperation under“, bls. 176-179.

[29] Sjá t.d.: Gideon, R. „Neoclassical Realism and Theories“, bls. 147, 157, 159.

[30] Waltz, N. K. Theory of International Politics, bls. 138-139; Knutsen, T. L. A History of International, bls. 418-419.

[31] Wendt, A. „Anarchy is“, bls. 396-397.

[32] Wendt, A. „Anarchy is“, 1992, bls. 397.

[33] Wendt, A. „Anarchy is“, 1992, bls. 397.

[34] Wendt, A. „Anarchy is“, 1992, bls. 396-398, 400, 415.

[35] Wendt, A. „Anarchy is“, 1992, bls. 395.

[36] Booth, K. Theory of World Security, bls. 153.

[37] Booth, K. Theory of World Security, bls. 152.

[38] Booth, K. Theory of World Security, bls. 152.

[39] Sjá um öryggisvanda í: Jervis, R. „Cooperation under the Security Dilemma “, bls. 164-214.

[40] Bartelson, J. War in International Thought, bls. 88.

[41] Buzan, B. og Hansen, L. The Evolution of International, bls. 10-12; Sheehan, M. International Security, bls. 6; Krause, K. og Williams, M. „Security and “Security Studies“, bls. 17-18; Booth, K. Theory of World Security, bls. 28.

[42] Wolfers, A. „National Security“, bls. 482; Sheehan, M, International Security, bls. 6-7.

[43] Buzan, B. og Hansen, L. The Evolution of International, bls. 10-12; Sheehan, M. International Security, bls. 2-3.

[44] Buzan, B. og Hansen, L. The Evolution of International, bls. 12.

[45] Buzan, B. og Hansen, L. The Evolution of International, bls. 10-12; Sheehan, M. International Security, bls. 2-3, 44; Krause, K. og Williams, M, „Security and Security Studies“, bls. 18-20.

[46] Buzan, B, Wæver, O. og Wilde de, J. Security: A New Framework for Analysis, bls. 32; Krause, K, og Williams. M, „Security and Security Studies“, bls. 21; Sheehan, M. International Security, bls. 3.

[47] Williams, M. C. „Words, Images, Enemies“, bls. 512, 528.

[48] Budryte, D, Resende, E, og Becker, D. „Defending Memory“, bls. 5.

Heimildaskrá

Bartelson, J. (2008). War in International Thought. Cambridge University Press.

Britannica, The Editors of Encyclopaedia. „Hans Morgenthau“. Encyclopedia Britannica, 15. júlí. 2024, https://www.britannica.com/biography/Hans-Morgenthau

Booth, K. (2007). Theory of World Security. Cambridge University Press.

Buzan, B. og Hansen, L. (2009). The Evolution of International Security Studies. Cambridge University Press.

Buzan, B, Wæver, O. og Wilde de, J. (1998). Security: A New Framework for Analysis. Boulder: Lynne Rienner Publishers.

Budryte, D, Resende, E. og Becker, D. (2020). „Defending Memory: Exploring the Relationship between Mnemonical“. Interdisciplinary Political Studies. IdPS, 6(1), bls. 5-19. DOI: 10.1285/i20398573v6n1p5

Cederman, L.-E, Toro, P. G, Girardin, L, og Schvitz, G. (2023). „War did make States: Revisiting the Bellicist Paradigm in Early Modern Europe“. International Organization, 77(2), bls. 324–362. https://doi.org/10.1017/S0020818322000352

Clarkson, J. (2025). „The Rousseauian roots of Neorealism.“ Review of International Studies, bls. 1-19. doi:10.1017/S0260210525000026

Douglass, R. (2020). „Hobbes and Political Realism“. European Journal of Political Theory, 19 (2), bls. 250-269. https://doi.org/10.1177/1474885116677481

Donnelly, J. (2002). Realism and International Relations. Cambridge University Press.

Gideon, R. (1998). „Neoclassical Realism and Theories of Foreign Policy“. World Politics, 51(1), bls.144-172. https://doi.org/10.1017/S0043887100007814

Heuser, B. (2010). The Evolution of Strategy: Thinking War from Antiquity to the Present. Cambridge University Press.

Jervis, R. (1978). „Cooperation under the Security Dilemma“. World Politics, 30, (2), bls. 164-214, https://www.jstor.org/stable/2009958

Kennedy, P. 1989. The Rise and Fall of the Great Powers: Economic Change and Military Conflict from 1500 to 2000. Fontana Press.

Kernic, F. (2017). „Pax Kantiana and Res Militaris: Kant’s Views on Peace, War and Military Affairs Revisited“. (Í) The Nature of Peace and the Morality of Armed Conflict. bls. 39–61. Ritstjóri: Demont-Biaggi, F. Palgrave Macmillan. Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-319-57123-2_3

Knutsen, T. L. (2016). A History of International Relations Theory, (3. útgáfa). Manchester University Press.

Krause, K, og Williams, M. (2018) „Security and Security Studies“: Conceptual Evolution and Historical Transformation“, (Í) The Oxford Handbook of International Security, bls. 14-28. Ritstjórar: Gheciu, A. og Wohlforth, W. C. Oxford University Press.

MacKay, J. (2024). „Making Democracy Safe for the World: Kenneth Waltz on Realism, Democracy, and War“. International Studies Quarterly, 68 (3), bls. 1-112, https://doi.org/10.1093/isq/sqae112.

Mearsheimer, J. (2001). The Tragedy of Great Power Politics. W.W. Norton & Company: New York.

Morgenthau, H. (1949). Politics among Nations: The Struggle for Power and Peace. Alfred A. Knopf: New York.

Pawłuszko, P. (2023). „The Conflict between Russia and Ukraine: The Causes of the War, Security Studies and the Formation of an Epistemic Community in Poland“. Security, Theory and Practice (3), bls. 11-28. https://doi.org/10.48269/2451-0718-btip-2023-3-00.

Polansky, D. „Drawing Out the Leviathan: Kenneth Waltz, Hobbes, and the Neorealist Theory of the State.“ International Studies Review, 18 (12), bls. 268-269. https://doi.org/10.1093/isr/viv002

Sheehan, M. (2005). International Security. Lynne Rienner: London.

Speer, J. P. (1968). Hans Morgenthau and the World State. World Politics, 20(2), 207–227. https://doi.org/10.2307/2009796

Taylor, A. J. P. (1954). The Struggle for Mastery in Europe 1848–1918. (11. útgáfa). Oxford University Press.

Vilhjálmur Árnason. (2000). „Hvernig urðu siðareglur til“.Vísindavefurinn. http://www.visindavefur.is/svar.php?id=621

Waltz, N. K. (2001). Man, the State, and War: A Theoretical Analysis. Columbia University Press.

Waltz, N. K. (1979). Theory of International Politics. London: Addison-Wesley.

Waltz, N. K. (1991). „America as a Model for the World? A Foreign Policy Perspective.“ PS: Political Science & Politics 24 (4), bls. 667–670. https://doi.org/10.2307/419401

Waltz, N. K. (1997). „Evaluating Theories“. American Political Science Review, 91. bls. 913–917.

Waltz, N. K. (1988). „The Origins of War in Neorealist Theory“. The Journal of Interdisciplinary History, 18 (4), bls. 615–628. https://doi.org/10.2307/204817

Waltz, N. K. (2000). „Structural Realism after the Cold War“. International Security, 25, (1): bls. 5-41. http://www.jstor.org/stable/2626772

Wendt, A. (1992). „Anarchy is What States Make of it: The Social Construction of Power Politics.“ International Organization, 46 (2), bls. 391–425.

Williams, M. C. (2003). „Words, Images, Enemies, Securitization and International Politics“. International Studies Quarterly (47), bls. 511–531.

Wolfers, A. (1952). „National Security”: as an Ambiguous Symbol“. Political Science Quarterly, (67) 2, bls. 481–502. https://doi.org/10.2307/2145138

Understanding the Role of Arctic States, Non-Arctic States and Indigenous Peoples in Arctic Affairs Through the Lens of International Relations Theories

01/07/2021New double-blind peer-reviewed articleArctic, Asian States., English School, Liberalism, Realism, geopolitics, indigenous peoples, security, sovereignty.Thomas Viguier

The Arctic has progressively entered the world of international relations since the first creation of the Russian American Company and the Hudson Bay Company up to the opening of the Northern Sea Route and increasing access to untapped resources. The individual in the Arctic could see, from the early stages of colonialism[1] up to nowadays’ industrialization, a shift in international relations: from a realist war for resources to a war for geopolitical security, and now for securing and exploiting resources. This last step is due to the current world economic trend (led by a capitalistic approach of an ever-growing economy) based on an exponential increase of technologies and population[2]. However, the individual has followed States’ philosophies and diplomatic approaches as the key word was security, sovereignty-related based on the Westphalian conception of States. Therefore, in order to understand the evolution and structure of the Arctic, a first analysis of the region may start with the application of International Relations’ Theories in order to understand the political shift and the consequences on all stakeholders.

The Arctic

In order to understand how international relations work in the Arctic, and hence security, a short analysis of the Arctic is required, applying the method of the 5Ws + 1H (What, Where, When, Who, Why and How), giving the following definition from the National Geographic Society:

“The Arctic is the Northernmost region of the Globe. […] the area within the Arctic Circle, a line of latitude about 66.5° North of the Equator. Within this circle are the Arctic ocean basin and the northern parts of Scandinavia, Russia, Canada, Greenland, and the U.S. state of Alaska. […] The Arctic is almost entirely covered by water, much of it frozen. […] River mouths, calving glaciers, and constantly moving ocean currents contribute to a vibrant marine ecosystem in the Arctic. […] Indigenous […] People established communities and cultures in the Arctic thousands of years ago. […] Rights to land and natural resources are an important part of contemporary culture and survival of indigenous peoples in the Arctic, […] tremendous challenges, often the result of colonization and exploitation of land and energy resources. […] Engineers and geographers estimate that oil and gas deposits in the Arctic make up 13% of the world’s undiscovered petroleum resources, and 30% of undiscovered natural gas resources. The Arctic is also rich in minerals.” [3]

This definition answers partly to the following questions: “What is the Arctic?”; “Where is the Arctic?”; “What is the History of the Arctic? (When); “What is the structure of the Arctic? (How)”; “Why is the Arctic so important?”; and most importantly “Who is living in the Arctic?”. Regarding the questions “What is the History of the Arctic? (When)” and “What is the structure of the Arctic? (How)”, an example of past race for the control over Arctic resources and land may be highlighted by the Russian – American Company and the Hudson Bay Company, helping in shaping future state borders. In addition, the Cold War era with the military control of the Arctic is another answer to the “When” question. Regarding the “How” question, since Gorbatchev’s speech in 1987[4] and the following creation of the Arctic Council in 1996, the Arctic has gained a regional political structure, an international forum where the Arctic States and the Permanent Participants may discuss Arctic Affairs and eventually issue non-legally and legally binding regulations (e.g., the Arctic Marine Strategic Plan and the MOSPA Agreement[5]).

The Approach

The Arctic is often referred to as a multifaceted region (i.e., No single definition of the Arctic)[6], therefore broadening the approach to the analysis of International Relations Theories applied to the Arctic may result in a more concrete study of the parameters that conform and shape the Arctic relations. As there is no single Arctic, going deeper in a single International Relations Theory would mean to leave aside many crucial parameters that characterize the Arctic. In this sense, through the application of International Relations Theories, a map of the organization of the Arctic might be drawn. The theories considered will be: Realism, Liberalism and English School. The Indigenous Level of Analysis[7] will be considered as cross-cutting due to the transboundary nature of the Indigenous Peoples’ organizations.

Realism

In this section, the realist approach will be applied to understand the relations between Arctic and non-arctic States and to obtain a hard security overview, in which the Westphalian concept of State, sovereignty and Indigenous Peoples’ claims will be considered. Only the differences between Russia and the United States (as the two opposed States during the Cold War), the state of China in the Arctic, and the Indigenous Peoples will be studied.

Russia vs. United States: In this clash of visions and regimes, the US and Russia oppose their claims over the Arctic, laying down their political approach to Realism. As stated before, the Arctic contains a large amount of offshore oil and gas. After the Cold War and the militarization of the Arctic, the post-Cold War era is characterized by the adoption of international legally binding conventions and agreements. The UN Convention on the Law of the Sea is one of them, being used by Arctic States in order to assert claims over continental shelves and extensions, as highlighted by Russia[8]. After the collapse of the Soviet Union and hence the end of the Cold War, there has been an exacerbation of the Westphalian concept of State from the economic perspective with the assertion of sovereign rights to advocate for resources in the Arctic [9]. In the case of Russia, there has been a military de-escalation after 1991 due to the economic chaos, therefore a lack of income, of the recently created Russian Federation[10]. But after its recovery, Russia shifted towards a scientific development to assert claims according the UNCLOS via the CLCS[11]. Moreover, the progressive melt down of the Arctic and a greater policy of sovereignty assertion, highlighted by the above-mentioned CLCS submission and because of its shrinking economy, are giving place to a military build-up[12]. In this sense, Russia develops and secures its own supply lines, trade routes, industrial and natural resources assets in the Arctic. In the case of the United States, the approach has been keeping an eye over the Arctic but not engaging in further expenses on militarization[13], resulting in a loss of military presence in the Arctic due to the end of the nuclear threat during the Cold War. In this sense, the US has followed the scientific movement to assert claims in the Arctic (despite not being part of UNCLOS, the US still gathers information that might be useful to formulate future claims in the Arctic Ocean[14], lowering its realist approach to transform it into a more liberal focused system with the extraction of oil and gas in Alaska[15]. However, according to the recent events, such as the announcement of the intentions to buy Greenland or the creation of the Polar Security Cutter program[16], the US has shown a shift towards a harder realist approach in dealing with Arctic affairs as Russia, allied with China, seems to represent a direct threat to its territorial sovereignty and sphere of geopolitical influence through Russia’s intentions of militarization[17] and the passive-aggressive behavior from China that considers itself as a near-Arctic State.

China and the Arctic: In its Arctic Policy, China declares itself as a near Arctic State, asserting through the wording its claims over the Arctic. According to the Policy and its international acts (e.g., participating in Arctic mining projects such as Arctic LNG 2 and Yamal LNG), China shows a clear realist approach in which it intends to gain political control, alongside Russia which has over 40% of the Arctic coast, over the Arctic and thus expanding a direct threat to the US in response to the American First and Second Island Chains in the Pacific[18]. Furthermore, China tried to increase Chinese-built infrastructures in Greenland, but the intervention of NATO blocked that investment at the last minute, showing the tensions between the NATO bloc and China for a strategic control of the Arctic[19]. As China launched the Polar Silk Road[20], theoretically, every logistical infrastructure would have the capacity to be used militarily due to the the involvement by the Chinese government as most of the Chinese companies participating in these projects are state controlled (e.g., Shandong Gold Mining Co. Ltd. and the bid to purchase the gold mine of Hope Bay, Canada[21]). These facts are confirmed by the increase in Chinese military assets and the already military use made by China of its Belt and Road Initiative infrastructure (e.g., the use of the Djibouti Port facilities as a naval base[22]).

Indigenous Peoples of the Arctic: Being the first peoples present in the Arctic, they fight against past colonialism, State bureaucracy, structuralism and the Westphalian concept of State applied in the Region. In this sense, Indigenous Peoples have gained in recognition of their rights through diverse mechanisms such as the land claims acts (e.g., Alaska Native Claim Settlement Act and Indigenous land claims in Canada) or the progressive approval and implementation of UN Conventions (e.g., UN International Covenant on Civil and Political Rights or the UN Declaration on the Rights of Indigenous Peoples). From the recognition of their lands and cultures, Indigenous Peoples have adapted to the Westphalian concept of State through diverse political forms: one would be the creation of a borough like the North Slope Borough, another would be Greenland through the adoption of Home Rule Act and subsequent Self-Government Act that ensure the progressive gain in autonomy of the lands concerned, and a last example would be the reunification of tribes and peoples under International bodies in order to produce an international and tangible voice against States’ interests in international fora[23], some of them going further and building an alliance with States to secure their position (e.g. Finland, Norway, Sweden and Russian and the Saami Council[24]). These political adaptations are meant to build resilience against the Westphalian concept of State (Hard borders, centralized State with a full sovereignty over the territory within these borders). In this sense, these political and organizational structures allow the Indigenous Peoples to adapt themselves to both National and International structures and preserve then their rights while enhancing their recognition on both levels. It is a realist approach in the sense Indigenous Peoples fight to survive in a hostile environment where their interests are often a threat for sovereign States and private companies’ interests. It is not hard security such as military, but a security where the use of a constructive and peaceful dialogue is promoted, using international fora and diplomacy as a way to gain influence and public recognition. A clear example is the Permanent Participant status of Indigenous Peoples within the Arctic Council.

Liberalism

In this section, the liberal approach will be applied in order to understand the shift from hard security during the Cold War to the development of economic interests in the Arctic.

Russia and the Northern Sea Route (NSR): After the sanctions issued by the European Union in 2014[25], the Russian economy has been shrinking[26]. In this sense, and for almost a century, Russia has been trying to develop the Northern Sea Route in order to exploit its Arctic natural resources that are locked by the lack of infrastructure to export them outside the Arctic[27]. Furthermore, Russia has to exploit these resources in order to satisfy its industrial needs and continue developing its economy and assert its claims over the Arctic, operating a shift from realism to liberalism. This change is certainly the fruit of adaptation to world economics, but as well it has been induced by international sanctions from the US and Europe[28] that have precipitated the entry of Asian countries in the Arctic through mining projects in Russia such as Arctic LNG 2[29]. So, in a way, it is more about adaptation rather than State Philosophy.

Asian States (China, Japan, South Korea): Being part of the development of the NSR, the new Arctic marine technology and mining resources projects is the opportunity to integrate the development process of new trade routes [30], new resources and forecast the progressive shift from the traditional maritime routes to the Arctic. As the Asian countries above-mentioned are highly influential States linked to maritime industries, the control over new opportunities is clearly a liberal approach in order to keep their seat at the table in international fora as well as asserting their position in emerging Arctic markets. China, as mentioned in the realist approach, might be considered in a different way due to its economic position and military nature. However, the other Asian States are involved in a pure liberal approach, promoting economic interests with the help of the State that issues regulations and frameworks for its national private and public companies to take advantage over foreign companies through a fiscal, social and economic adaptability[31].

US, Canada, Norway, Greenland (Kingdom of Denmark) and Iceland: All these States have interests in the NSR and/or the Northwest Passage (NWP), as well as in developing their Arctic resources. In this sense, the approach differs from Russia where the NSR is controlled by the government and is only crossing one country: Russia. In the case of the Northwest Passage, Canada is involved for the archipelagic part but still have to go through the Bering Strait (Half controlled by Russia and half by the United States), where both Coast Guards may enforce controls as the strait is within territorial waters and located in the Polar Code area, meaning the Article 234 from UNCLOS[32] might be applied. Furthermore, Canada is fighting internationally to protect the Northwest Passage and consider it as internal waters in order to seek environmental preservation and pretend to the right of charging passage fees. In this sense, Canada and the United States are developing their resources and shifted, at the end of the Cold War, from a realist approach to Arctic affairs to a liberal approach with major developments in extraction of mining resources[33]. Iceland and Greenland may face their strategic location to both the North Atlantic entrance to the Arctic and the central Arctic with a more realist approach. In this sense, Iceland relies on NATO’s forces for a hard security apparatus while Greenland has a mix between Denmark and NATO’s security forces. Nonetheless, both countries are oriented towards a liberal philosophy as Iceland is willing to continue developing fisheries and maritime traffic, and Greenland is willing to develop sustainable industrial activities and infrastructures for a better communication with global trade routes. However, Iceland is progressively back as a key player in NATO’s strategy[34] and Greenland is increasingly developing a major role in securing the United States and NATO allies’ influence and control over the Arctic, being still under influence of the approach to build commercial infrastructure which would be used as military (e.g., like China and the Belt and Road Initiative[35]).

Indigenous Peoples: Indigenous Peoples may find in the technological build-up of the Arctic and the invasion of infrastructures and industries both a threat and possibility. This development may suppose a direct threat to their traditional culture and way of living, possibly destroying their ancestral lands and natural resources. However, they have to embrace economic progress to ensure food and health security, social and professional security through the creation of income from their resources to generate a stable political structure to be autonomous (e.g., Greenland and its first Home Rule Act of 1979 replaced by the Act on Self-Government of 2009). In this sense, Indigenous Peoples have to apply (Some already do, like the North Slope Borough with their political and regulatory framework) the liberal approach in order to continue achieving sustainability, build resilience and continue their march towards autonomy. As long as achieving a full-scale political, military and economic structure for a whole State might be not viable yet (e.g., Greenland and the fact Denmark controls foreign policy, currency and security), the best option to create security and face a State with equal arms would be the application of the liberal approach to generate income and thus protecting their way of living. Despite their ancestral culture and traditional way of living, Indigenous Peoples may have to adapt to, at least a national framework to ensure a required political security to protect their rights against both national and international interests. In this way, Indigenous Peoples may want to use liberalism as a primary mean to achieve security and thus achieving a soft form of realism.

As a cross cutting approach, the English School plays the role of reminder of the past. The Cold War being quite recent, all Arctic States, particularly Russia and the United States, may not want to come back to a state of constant military security threat that would impede the development of Arctic economies. In this sense, the Arctic Council is the best example in terms of English School application, being built on a solid and common interest to all Arctic States: environmental protection[36]. Therefore, it provided a common ground to overcome the differences generated during the Cold War (Realism) to achieve cooperation in order to control the future of the region (Realism) and to lead the Arctic development and economic efforts (Liberalism), all based on the analysis of the past, of cultures and societies, of the differences and resemblance[37].

Conclusion

The individual in the Arctic has been observing and experiencing a shift in international relations, from experiencing hard security threats (e.g., the Cold War) to a liberal approach that has driven the rapid build-up of mining and transportation facilities in the Arctic (e.g., Greenland and the construction of three new airports[38]). Therefore, there is an economic development underway, bringing social and economic security, which might be still missing in strength in most of the remote communities[39]. However, despite the recent military escalation between the US and Russia in the Arctic, Liberalism is definitely on the rise and supported by all States as economic ventures are increasing in number and strength across the region, with examples such as the Royal Arctic Line – Eimskip cooperation agreement, the multistakeholder LNG projects in Russia, to name but a few. This shift has been driven by the implementation of the English School that exposed the economic losses and the waste of capacities from both blocs (Eastern and Western), being translated into a state of permanent threat that channeled efforts and finances towards hard military security. In this sense, Indigenous Peoples across the Arctic experienced different political approaches that led to different security issues. In some parts of the Arctic, specific legal mechanisms have been signed, promoting the recognition of Indigenous rights and creating a certain autonomy (e.g., Greenland and its first Home Rule Act in 1979, or Alaska and the ANCSA in 1971). In other parts, Indigenous communities were sacrificed for the sake of the Nation (e.g., Russia and the construction of infrastructures on Indigenous lands[40]). However, after the fall of the Soviet Union in 1991, the decrease in military expenses from both sides (One driven by a collapsed economy like Russia and another by the military financial release) and therefore decreasing the militarization of the Arctic created a void that was filled up by both public and private companies that were looking for new opportunities. Suddenly, Arctic communities would see the opportunity of an opening to the World as the geopolitical tensions would decline. Indigenous Peoples then could enjoy an economic breath and an international recognition as the land they occupy would not be longer subject to tensions, bringing the space and opportunity to start building an international voice that would be recognized by the UN (e.g., the ILO Convention 169 in 1989 and the UNDRIP in 2007 and then by several States in both the Arctic and the World). Nonetheless, in order to secure this voice and claims, the Indigenous Peoples made the opposite shift, using Liberalism and English School as two powerful tools to achieve Realism and thus create security for their rights, culture and lands. In this sense, Indigenous Peoples understood the current and increasing shift from state to intergovernmental organization-driven interests, in which states slowly gather in groups from the same geographical region and/or sphere of influence to pursue common international economic, political, security and/or military goals (e.g., NATO, the EU and the Shanghai Cooperation Organization). After all, unity makes strength, and Indigenous Peoples have a great track record of applying such philosophy to survive in the Arctic.

References

[1] Janice GAE Switlo, ‘Modern Day Colonialism – Canada’s Continuing Attempts to Conquer Aboriginal Peoples’ International Journal on Minority and Group Rights Vol. 9, No. 2 (2002), pp. 103-141.

[2] Juan Martínez-Barea, El Mundo Que Viene.

[3] National Geographic Society, ‘Arctic’ (National Geographic Society, 6 October 2016) <http://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/arctic/> accessed 13 April 2020.

[4] KRISTIAN ÅTLAND, ‘Mikhail Gorbachev, the Murmansk Initiative, and the Desecuritization of Interstate Relations in the Arctic’ Cooperation and Conflict Vol. 43, No. 3 (September 2008), pp. 289-311.

[5] Arctic Council Secretariat (ACS), ‘Status of Ratification: Agreement on Cooperation on Marine Oil Pollution Preparedness and Response in the Arctic. Information Document Submitted by the Arctic Council Secretariat.’ (Arctic Council Secretariat 2014) Working Paper <https://oaarchive.arctic-council.org/handle/11374/1350> accessed 17 October 2019.

[6] Annika E Nilsson and Miyase Christensen, Arctic Geopolitics, Media and Power (2019) 2 <https://www.taylorfrancis.com/books/9780429199646> accessed 13 April 2020.

[7] Barry Scott Zellen (ed), The Fast-Changing Arctic: Rethinking Arctic Security for a Warmer World (University of Calgary Press 2013) <http://www.jstor.org/stable/10.2307/j.ctv6gqr43> accessed 13 April 2020.

[8] ‘Continental Shelf – Submission to the Commission by Norway’ <https://www.un.org/Depts/los/clcs_new/submissions_files/submission_nor.htm> accessed 20 March 2021.

[9] ‘Continental Shelf – Submission to the Commission by the Russian Federation’ <https://www.un.org/Depts/los/clcs_new/submissions_files/submission_rus_rev1.htm> accessed 13 April 2020.

[10] ‘Russia – Post-Soviet Russia | Britannica’ <https://www.britannica.com/place/Russia/Post-Soviet-Russia> accessed 13 April 2020.

[11] ‘Continental Shelf – Submission to the Commission by the Russian Federation’ (n 9).

[12] Lassi Heininen, Alexander Sergunin and Gleb Yarovoy, RUSSIAN STRATEGIES IN THE ARCTIC: AVOIDING A NEW COLD WAR, p 5 <https://www.uarctic.org/media/857300/arctic_eng.pdf>.

[13] ‘Ref-181-Americas-Role-in-the-Arctic.Pdf’ 5 <https://www.americansecurityproject.org/wp-content/uploads/2015/02/Ref-181-Americas-Role-in-the-Arctic.pdf> accessed 13 April 2020.

[14] ibid 2.

[15] ‘Alaska North Slope Crude Oil Production (Thousand Barrels per Day)’ <https://www.eia.gov/dnav/pet/hist/LeafHandler.ashx?n=PET&s=MANFPAK2&f=M> accessed 13 April 2020.

[16] ‘Polar Security Cutter’ <https://www.dcms.uscg.mil/Our-Organization/Assistant-Commandant-for-Acquisitions-CG-9/Programs/Surface-Programs/Polar-Icebreaker/> accessed 13 April 2020.

[17] ‘China, Russia and Security Strategies in the Arctic’ <https://www.highnorthnews.com/en/china-russia-and-security-strategies-arctic> accessed 13 April 2020.

[18] ‘China’s Reach Has Grown; So Should the Island Chains’ (Asia Maritime Transparency Initiative, 22 October 2018) <https://amti.csis.org/chinas-reach-grown-island-chains/> accessed 13 April 2020.

[19] ‘How the Pentagon Countered China’s Designs on Greenland – WSJ’ <https://www.wsj.com/articles/how-the-pentagon-countered-chinas-designs-on-greenland-11549812296> accessed 13 April 2020.

[20] ‘China Launches the Polar Silk Road’ <https://www.csis.org/analysis/china-launches-polar-silk-road> accessed 13 April 2020.

[21] ‘SHANDONG GOLD MINING CO., LTD. : Shareholders Board Members Managers and Company Profile | CNE000001FR7 | MarketScreener’ <https://www.marketscreener.com/quote/stock/SHANDONG-GOLD-MINING-CO–6497385/company/> accessed 26 May 2021.

[22] Lauren Ploch Blanchard and Sarah R Collins, ‘China’s Engagement in Djibouti’ 2, para 1.

[23] Elizabeth Mayer, ‘ESTABLISHING THE ROLE OF PERMANENT PARTICIPANTS ON THE ARCTIC COUNCIL’.

[24] ‘The Saami Council’ (Sámiráđđi) <https://www.saamicouncil.net/en/the-saami-council> accessed 13 April 2020.

[25] ‘EU Restrictive Measures in Response to the Crisis in Ukraine’ <http://www.consilium.europa.eu/en/policies/sanctions/ukraine-crisis/> accessed 13 April 2020.

[26] Martin Russell, Europäisches Parlament, and Generaldirektion Wissenschaftlicher Dienst, Seven Economic Challenges for Russia Breaking out of Stagnation?: In-Depth Analysis (2018) <https://doi.org/10.2861/227260> accessed 13 April 2020.

[27] ‘Moscow Adopts 15-Year Grand Plan for Northern Sea Route – The Moscow Times’ <https://www.themoscowtimes.com/2020/01/02/moscow-adopts-15-year-grand-plan-for-northern-sea-route-a68798> accessed 14 April 2020.

[28] ‘Dreyer et Popescu – 2014 – Do Sanctions Against Russia Work.Pdf’ 1 <https://www.files.ethz.ch/isn/186485/Brief_35_Russia_sanctions.pdf> accessed 26 May 2021.

[29] ‘Press Center : Press Releases and Events | NOVATEK Closes Arctic LNG 2 Transaction’ <https://www.novatek.ru/en/press/releases/index.php?id_4=3317> accessed 12 March 2021.

[30] Svein Gjelle and Norges geologiske undersøkelse, Landet Ved Polarsirkelen: Geologi Og Landskapsformer (Norges geologiske undersøkelse 1995) 68.

[31] ‘South Korea to Combine World’s Two Biggest Shipbuilders in $2 Billion Deal’ Reuters (31 January 2019) <https://www.reuters.com/article/us-daewoo-s-m-m-a-hyundaiheavyinds-idUSKCN1PO17K> accessed 14 April 2020.

[32] ‘Unclos_e.Pdf’ 113 <https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/unclos_e.pdf> accessed 8 April 2020.

[33] Øyvind Østerud and Geir Hønneland, ‘Geopolitics and International Governance in the Arctic’ Arctic Review on Law and Politics, vol. 5, 2/2014 pp. 156–176 159.

[34] ‘Iceland’s Role in Transatlantic Security Growing | NATO PA’ (Iceland’s Role in Transatlantic Security Growing | NATO PA) <http://www.nato-pa.int/news/icelands-role-transatlantic-security-growing> accessed 14 April 2020.

[35] ‘China Is Weaponizing the Belt and Road. What Can the US Do About It? – The Diplomat’ <https://thediplomat.com/2020/10/china-is-weaponizing-the-belt-and-road-what-can-the-us-do-about-it/> accessed 26 May 2021.

[36] Arctic Council, Arctic Council Anniversary Documentary: 25 Years of Peace and Cooperation (2021) <https://vimeo.com/549367004> accessed 26 May 2021.

[37] ibid.

[38] ‘How the Pentagon Countered China’s Designs on Greenland – WSJ’ (n 19).

[39] ‘Iqaluit’s Population Turns to Amazon to Save Money, Government Program “Not Working” – National | Globalnews.Ca’ <https://globalnews.ca/news/3587158/iqaluits-population-turns-to-amazon-prime/> accessed 14 April 2020.

[40] ‘Russia: Legislative Change to Demolish Indigenous Land Rights – IWGIA – International Work Group for Indigenous Affairs’ <https://www.iwgia.org/en/russia/2010-russia-legislative-change-to-demolish-indigenous-l.> accessed 14 April 2020.

The Greenlandic Question: An International Relations Analysis of a Post-Independence Inuit Nation

30/06/2021New double-blind peer-reviewed articleGreenland, IR, Institutionalism, Realism, future predictions, independenceJonathan Wood

Ever since the re-founding[1] of Greenland in 1721 when Lutheran ministers were sent to convert the Greenlanders to Protestantism, Greenland has been under the Danish realm due to the legal concept of terra nullius.[2] Over the centuries, Greenlandic sovereignty has been an issue, but only very recently with respect to the Inuit, the indigenous people of Greenland. One of the most important cases regarding Greenland’s sovereignty, the Eastern Greenland case of 1933,[3] was a disagreement between Norway building a radio station on what the Danes considered to be their territory. The only reference to the Inuit was in dicta, considering them objects needing protection of a civilized state, giving their welfare to the Danish realm without considering their wishes.[4] Since that time, however, Greenland has gained steps toward independence from the Kingdom of Denmark via the U.N. Charter in 1945, which promotes self-government,[5] Home Rule in 1979, and finally self-government in 2009. The logical next step is independence, when Greenland is no longer reliant on the annual Danish block grant, and its economy stable and diversified. This would be the first time in which an indigenous-majority country would exist. This begs the question: what type of State would this nation be? Would it fall into its former colonial master’s ways of realism and adopt a Westphalian attitude or would it continue to function within the “social institutions or set of rules guiding the behavior of those engaged in identifiable social practices,”[6] such as the ICC, which plays such a large role in Inuit identity? Perhaps they could even create a yet unseen hybrid governance system.

This piece explores the realism versus institutionalism debate in a post-independent Greenland, and identifies the key arguments and inflection points that are determining which way Greenland is leaning. Not only will the author draw from current Greenlandic actions on the world stage, he will critique and contrast multiple IR authors who are viewing Greenlandic sovereignty through an incorrect lens. Section II will discuss Inuit sovereignty and institutionalism, while Section III will address realism and Greenland’s current Westphalian actions. The contribution will end with a succinct conclusion that Greenland will more than likely end up as a Westphalian state, which portends particular legal complications and a vocal minority who wish to continue to identity as Inuit.

Institutionalism and the Uniqueness of Inuit Sovereignty

Defining Inuit Institutionalism

Arguably, Greenland currently acts as an Institutionalist sub-national entity. In general, “Institutionalists share many of Realism’s assumptions about the international system— that it is anarchic, that States are self-interested, rational actors seeking to survive while increasing their material conditions, and that uncertainty pervades relations between countries. However, Institutionalism relies on microeconomic theory and game theory to reach a radically different conclusion—that co-operation between nations is possible.”[7] Greenland enacts this cooperation through various fora such as the Arctic Council by having one-third of decision-making power for the Kingdom of Denmark’s delegation along with Denmark itself and the Faroese, having their flag displayed, and even taking the lead in the Sustainable Development Working Group.[8] Most Greenlanders have representation via the Inuit Circumpolar Council, a Permanent Participant of the Arctic Council, and Greenland’s branch of the ICC has signed “A Circumpolar Inuit Declaration on Sovereignty in the Arctic,” which states:

Inuit are a people. Though Inuit live across a far-reaching circumpolar region, we are united as a single people. Our sense of unity is fostered and celebrated by the Inuit Circumpolar Council (ICC), which represents the Inuit of Denmark/Greenland, Canada, USA and Russia. As a people, we enjoy the rights of all peoples. These include the rights recognized in and by various international instruments and institutions, such as the Charter of the United Nations; the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights; the International Covenant on Civil and Political Rights; the Vienna Declaration and Programme of Action; the Human Rights Council; the Arctic Council; and the Organization of American States.[9]

Yet, Slaughter’s definition of Institutionalism is lacking given that it is in regards to nation-states rather than pan-regional organizations, such as the ICC, and refers the reader back to a sense of nationalism, which the Inuit attempt to transcend via “cultural integrity.”[10] Shadian brings the definition of Institutionalism to the Arctic by defining a new type of indigenous institutionalism: “Inuit institutional sovereignty . . . is brought to fruition through local, regional and international institutions and economic ventures (i.e. trade agreements among Greenlandic, Canadian and Alaskan Inuit). In all, the myth and structure combined comprise the Inuit polity — a post-Westphalian contemporary representation of political organization — and, equally so, it is polities which engage in politics. Sovereignty as a concept, therefore, does not diminish nor does the state disappear. Instead, sovereignty exists as the process by which being political is possible.”[11]

We also see this neo-institutionalism within the Arctic but outside the context of Greenland. The Inuit of Canada have helped buoy the sovereignty of the State within the Arctic. Article 15 of the Nunavut Land Claims Agreement which deals with marine areas adds: “Canada’s sovereignty over the waters of the Arctic Archipelago is supported by Inuit use and occupancy. Inuit have negotiated four comprehensive land claims agreements covering northern Quebec (1975), the Beaufort Sea region (1984), Nunavut (1993) and northern Labrador (2004). All support Canada’s Arctic sovereignty generally, but only the NCLA explicitly addresses Arctic sovereignty.”[12] From this example, we see the success of cooperation and the possibility of an institutional Greenland, yet it would seem to only thrive were it to be bolstering a sovereign state, such as Denmark. Many understand and appreciate the legality of such a cooperation scheme between the State and indigenous people;[13] yet is this alternative a beneficial option when independence is on the table?

Some Greenlanders do believe operating within this framework would be beneficial. Sara Olsvig, former leader of the Greenlandic political party Inuit Ataqatigitt, argues that the while the Self-Government Act[14] implements many of the principles of the United Nations Declaration for the Rights of Indigenous Peoples, it does not comply with one hundred percent of its tenets.[15] “Olsvig expresses frustration that now they are finally in a position to be able implement [all] of them because of self-government, [yet] they do not do so but instead claim they no longer apply.”[16] Therefore, some Greenlanders in the political elite still wish to follow the neo-institutionalist regime despite the self-government’s claims. The argument of the self-government is that it is the democratic representation of all Greenlanders, their consent through an election is the consent of all, indigenous and non-indigenous.[17] As Johnstone explains, “this is a pretty thin form of consent. In fact, it is a very western representative democracy kind of consent.”[18] While we see the ICC as a thought leader and bridge builder for the Inuit and perhaps one of the best examples of Oran Young’s neo-institutionalism at work in the Arctic, it is not without its fault within the contemporary landscape.

Limitations of Inuit Sovereignty for Greenland via Institutionalism

The limitations to the neo-institutionalism regime of Oran Young within the Arctic occurs as it falls into the trap known as the “pragmatic approach, focusing on questions of . . . what is likely to occur.”[19] Rather than the pragmatic or prescriptive approach, championed by Icelandic scholar Guðmundur Alfredsson, where questions of what should occur predominate,[20] the functional approach, “which seeks to analyze what does occur (in governance) and to understand the processes of decision-making”[21] is the most useful for a future Greenland IR analysis. Thierry Rodon is an example of such a political scientist in this camp.[22] These functionalists have created an analytical framework to assess success in international governance:

(1) effectiveness defined as mitigation or removal of specific problems; (2) political participation, highlighting changes in participation and influence in decision making on Arctic affairs; and (3) region building understood as contributions by Arctic institutions to denser functional or discursive connectedness among the inhabitants of the region.[23]

In the next section on realism, reflect on the following question: does a new consciousness, as desired by the ICC,[24] trump the establishment of a new country trying to navigate its nascent geopolitical reality? In reviewing the three goals of the functionalists, the next section will outline Greenland’s successes in those areas and show Greenland has been trending toward the realist model rather than the neo-institutionalist model.

III. Realist Actions and Trends Within Greenland

Realism Defined and Actions Taken

Slaughter defines Realism as the following:

States are sovereign and thus autonomous of each other; no inherent structure or society can emerge or even exist to order relations between them. They are bound only by forcible → coercion or their own → consent. In such an anarchic system, State power is the key—indeed, the only—variable of interest, because only through power can States defend themselves and hope to survive. Realism can understand power in a variety of ways—eg militarily, economically, diplomatically—but ultimately emphasizes the distribution of coercive material capacity as the determinant of international politics.[25]

Put more simply, States can only rely on themselves for survival and are skeptical of international institutions. Greenland is already looking toward the future and scholars have already begun exploring Greenland’s future. The regime of 2010 was already looking ahead towards independence and already was adopting realist attitudes:

[P]redominately Inuit leadership in Greenland has fixed its gaze on a further, though still distant goal [of] full independence. This attitude was often repeated in interviews I conducted with Greenlandic government officials and other Greenlandic political actors in the summer of 2010. Interestingly, in embracing this position the political role of the ICC is also seen as significantly diminished . . . for instance, the ICC’s significance for Greenland is essentially that of being an international advocacy group responsible for Inuit cultural preservation. Yet, it is the Greenlandic government, according to this official, that must strive to achieve greater sovereignty for the Inuit of Greenland through the establishment of an independent Greenlandic nation-state.[26]

When looking at the three goals of functionalism from the previous section, the Realist model is dominating. In the first problem of mitigating or solving an issue, an example can be seen in Greenland’s Home Rule Act of 1979. Working through the EEC, an international/institutionalist organization, Greenland (due to Denmark) was subject to the Common Fisheries Policy, which highly damaged their main source of income. Seeing their way of life threatened, the Greenlanders looked to the Faroe Islands, which already had Home Rule and did not accede to the EEC.[27] Upon receiving Home Rule in 1979, Greenland voted in 1982 to leave the EEC and created in 1985 a “bespoke treaty that retained access of the European fleet to certain fisheries in exchange for tariff-free access to the European market for Greenland-caught first and EEC financial support.”[28] Therefore goal one of the functionalists was supported through Greenland’s own actions rather than an international regime. While it may be argued the 1985 treaty showed Greenland’s acceptance of international institutions, they only entered it for their own survival and profit; a more realist objective.

In the second issue, political participation, highlighting changes in participation and influence in decision making on Arctic affairs, we again see Greenland adopting a realist attitude. It has been noted that moves are being made and sovereignty games are already being played in order “to adjust the boundary for what Greenland may do internationally by altering the level of representation, hence contributing to the process towards fulfilling the ideal national self-image of transforming the postcolonial hierarchy into one of sovereign equality.”[29] While sovereignty games are merely heuristic devices, they provide insight into the future actions of the specific player. Especially within the foreign policy realm, Greenland can act both within the school of realism and institutionalism in order to obtain the goals of realism, particularly within the Arctic Council:

In addition to the Danish Realm’s delegation, Greenland has two other channels for representation in the Arctic Council. The first is via the permanent participation of the ICC which pleads for Indigenous Peoples’ rights and takes a more critical stance on hydrocarbon exploitation and the state-centered sovereignty perspective. The other is via the West Nordic Council which was welcomed as an observer at the Fairbanks Ministerial meeting in 2017. In this parliamentary cooperation, Greenland and the Faroe Islands act on an equal footing with the sovereign state of Iceland, sharing the same past as a former Danish colony and often mentioned as a role model for future Greenlandic state formation. The extra channels of representation expand the number of possible moves in the game as Greenland representatives may both put forward their opinions as a member state, a permanent participant and an observer, hence gaining more influence in the Arctic Council and enhancing Greenland’s foreign policy sovereignty on the Arctic governance stage.[30]

In the third issue, region building understood as contributions by Arctic institutions to denser functional or discursive connectedness among the inhabitants of the region, one must understand that participation is for power and that such entrance into international institutions would be for one’s own nation state rather than progression of the cultural integrity of the Inuit in the Arctic, although Greenland is not so callous to believe those ideals to be mutually exclusive. Again, self-interest rules the day “as the Greenlandic government’s approach to the issue of sovereignty is ultimately grounded on an acceptance, even an unquestioned assumption, of the validity of a Westphalian political ontology. This is not to say that the Greenlandic authorities do not recognize how the ICC’s tactics of a circumpolar Inuit strategy have helped the Inuit in their respective areas promote greater autonomy, yet the idea and the subsequent practice of sovereignty persists as an ideal, and it does so via the scalar construct of the nation-state.”[31] In this sense, it would only make sense that Greenland join the EEC, Arctic Council, and others as an individual state rather than as a stronger voice for the ICC or the Inuit in general. If synergies are to be found, they will be used but rather as leverage than out of a sense of Inuit heritage.[32]

For example, Greenland’s entrance into the natural resource extraction regime to see “the desire for full sovereignty on the part of the Greenlanders . . . as grounded on a realist inspired belief that full sovereignty means possessing complete command over the laws and rules that are instituted.”[33] For example, in 2013, the Parliament of Greenland voted and overturned the zero-tolerance policy on mining and radioactive materials by a single vote, therefore welcoming multinational conglomerates to stake out mines despite strong protests not only within Greenland but with Denmark as Denmark gave mineral rights to Greenland but viewed uranium as a security issue (over which Denmark has control).[34] Therefore, within all three of the functional governance targets, Greenland best uses the Realist perspective while bringing in its Institutional capacity as needed to further its goals. Greenland has positioned itself wisely as a strong Arctic player with the IR capacity to negotiate beneficial treaties and alignments were it to become independent.

Legal Pitfalls of Adopting the Westphalian Attitude

The major question in this area becomes one, again, of sovereignty. While there is no set definition of indigenous peoples, the presence of ILO 169 and the United Nations Declaration of the Rights of Indigenous Peoples agree that one key concept is they “consider themselves distinct from other sectors of the societies now prevailing on those territories . . .”[35] Would this mean that Greenlanders lose their indigeneity based on concepts of international law? One scholar believes so as “[i]ncreasingly in international affairs, the Greenland Self-Government is rejecting the indigenous label altogether at least in cases where the extent the Greenland Self-Government represents itself (rather than being represented by the Kingdom of Denmark), preferring, for example, to the use the ‘traditional knowledge’ rather than ‘indigenous knowledge.’”[36] Such actions may not speak for all Greenlanders but were this to continue to be the government position, along with Inuit being the predominant demographic, Greenland risks losing its indigenous status under certain interpretations of International Law treaties.

Not only would this hurt self-identifying indigenous peoples within Greenland, it arguably creates new legal obligations for Nuuk or what I will refer to as Western Greenland. There are arguably two other minorities within Greenland that are recognized by the ICC: North Greenlanders and East Greenlanders.[37] They were colonized much later, as North Greenland was discovered by the Peary expeditions, and the United States recognized Danish sovereignty over them in 1916.[38] Eastern Greenland was known by other Inuit but were not visited until 1883 by Gustav Holm and their Inuit guides from southern Greenland.[39] At the very least, they are linguistic minorities (Tunumiit Oraasiat in the East with 3000 speakers and Inuktun in the North with 1000 speakers).

It has been asked why these are dialects rather than languages when they are incomprehensible to one another, unlike “so-called ‘Scandinavian.’”[40] Furthermore, the cultures and traditions of hunting and clothing differ.[41] This question has yet to be addressed by the UN Committee on the Elimination of Racial Discrimination, The UN Human Rights Committee, nor the UN Committee on Economic, Social and Cultural Rights, yet neither Denmark nor Greenland acknowledge these groups’ legal, distinctive indigeneity despite signing the ILO 169 Convention.[42] If these groups are indigenous peoples within Greenland, the self-government must guarantee for them the rights that the West Greenlanders used to demand against the Kingdom of Demark . . . an insistence on the unity of the Greenlandic people risk the very assimilationist practices that have scarred Inuit . . . for generations.”[43]

Conclusion

While such concrete analyses of IR framework futures prove useful, they are rarely fully accurate. Perhaps the best explanation of Greenland’s development will be one described by Rógvi, who receives criminally little attention in Arctic academic literature, whose analysis of Faroese governance shows in a similar fashion the coherence of governance processes and the logic of its development through time as Greenland.[44] The better functioning aspects of Faroese governance such as fish-farming, employment services, taxation and pelagic fisheries are seen as the results of trial and error, of evolved law and structures and vigorous debate, and not the results of planning or legal transplants.[45] Greenland will probably follow a similar trial and error method in achieving greater autonomy, even post-independence as it finds its footing in the international landscape.

However, it is this author’s belief that Greenland’s autonomy will be in line with Westphalian state actors rather than in accordance of an institutional supra-national Inuit identity. However, there are critics of this idea. Despite the evidence presented above, “the Greenlandic government must be recognized as pursuing a nationalism, or Greenlandization, that is distinct, although not necessarily exclusionary of, a broader suprastate Inuit nationalism.”[46] Nuttal’s viewpoint in 1994 strikes the author as unduly idealistic and detached from the current political developments given its age, yet it opens up the door for a creative hybridization that is worthy of future exploration. While perhaps Realism is best for most Greenlanders, it may be a loss for the Inuit as a people, with the possibility that Nuuk becomes the new Copenhagen for those outlying areas of Greenland. However, this agrees with Gerhardt, who stated “the ICC’s struggle over the years for self-determination is very much a struggle against the hierarchical power structure that has been imposed on them. Yet, this author contends that the political path taken by the Greenlandic indigenous people is not something that we, as outsiders, can or should judge.”[47] As said by The Who, “meet the new boss, same as the old boss.”[48] One can only hope Greenlanders would not shackle themselves with something similar to the chains of their past colonizing oppressors as an independent nation by having Nuuk engage in neo-Copenhagenesque actions.

References

[1] Norsemen from Iceland arrived in waves between the 10^th and 15^th centuries, yet those settlements were found abandoned in 1721 by the missionary Hans Egede.

[2] See Johnstone, Rachael Lorna, “The Impact of International Law on Natural Resource Governance in Greenland,” Polar Record (May 30, 2019).

[3] Eastern Greenland Case (Denmark v. Norway). (1933). Permanent Court of International Justice. PCIJ Series A/B, No. 53, 1933.

[4] Id.

[5] Charter of the United Nations. (1945). Adopted 26 June 1945, entered into force 24 October 1945. United Nations Treaty Series 1, XVI.

[6] Young, Oran, International Governance: Protecting the Environment In a Stateless Society. Ithaca, New York: Cornell University Press. (1994).

[7] Slaughter, Anne-Marie, “International Relations, Principal Theories,” at pg. 2, published in: Wolfrum, R. (Ed.) Max Planck Encyclopedia of Public International Law (Oxford University Press, 2011).

[8] See Jacobsen, Marc, “Greenland’s Arctic Advantage: Articulations, Acts and Appearances of Sovereignty Games,” SAGE Journal, (Oct. 23, 2019), at pg. 10.

[9] “A Circumpolar Inuit Declaration on Sovereignty in the Arctic,” The Inuit Circumpolar Council, at §1.3 (April 2009) available at https://www.itk.ca/wp-content/uploads/2016/07/Declaration_12x18_Vice-Chairs_Signed.pdf (last viewed April 14, 2020) (emphasis in original).

[10] Shadian, Jessica, “From States to Polities: Reconceptualizing Sovereignty Through Inuit Governance,” European Journal of International Relations, at pg. 12, (Sept. 2010).

[11] Id. at pg. 18.

[12] Fenge, Terry, “Inuit and Nunavut Claim: Supporting Canada’s Arctic Sovereignty,” Policy Options, at pg. 86, (2007-08).

[13] See Etok, Charles, “Science and the Indigenous Arctic – Legal basis for Inuit Sovereignty in the Circumpolar Region,” Center For World Indigenous Studies Publication Catalogue, (1993), available at http://www.nzdl.org/cgi-bin/library.cgi?e=d-00000-00—off-0ipc–00-0—-0-10-0—0—0direct-10—4——-0-1l–11-en-50—20-about—00-0-1-00-0-0-11-1-0utfZz-8-00&cl=CL1.11&d=HASH9f65bfef129d64203dcf42&x=1 (last checked April 14, 2020).

[14] The contribution is to reflect only on the actions and desires of the ruling class (Self-Government and Parliament) within Greenland when they enact certain anti-Inuit policies for Greenland’s benefit. This contribution by no means independence will change all Greenlandic individuals’ views of their heritage and prevent the millennia of cooperation and friendship they share with those from Chukotka, Alaska, and Canada.

[15] See Johnstone, note 2 supra, at pg. 6.

[16] Id.

[17] See id.

[18] Id.

[19] Pelaudeix, Cécile, “What is ‘Arctic Governance’? A Critical Assessment of the Diverse Meanings of ‘Arctic Governance’” The Yearbook of Polar Law VI, at pg. 412 (2015) (emphasis in original).

[20] See id. at pg. 415.

[21] Id. at pg. 418 (emphasis in original).

[22] See id.

[23] Id. at pg. 419.

[24] Stenbaek, M., “Arctic Policy — Blueprint for an Inuit Homeland,” Etudes/Inuit/Studies 9(2), pg. 9 (1985).

[25] Slaughter, note 7 supra, at pg. 1.

[26] Gerhardt, Hannes, “The Inuit and Sovereignty: The Case of the Inuit Circumpolar Conference and Greenland,” Tidsskriftet Politik, pg. 10, (April 2011).

[27] See Johnstone, note 2 supra, at pg. 4.

[28] Id.

[29] Jacobsen, note 8 supra, at pg. 4.

[30] Id. at pg. 10 (internal citations omitted).

[31] Gerhardt, note 26 supra, at pg. 10.

[32] See note 14 supra.

[33] Id.

[34] See Vestergaard, C., & Thomasen, G., “Governing Uranium in the Danish Realm,” Report (2006). Danish Institute for International Studies, available at https://www.diis.dk/en/research/governing-uranium-in-the-realm (last viewed April 14, 2020).

[35] Martinez, Cobo J., “Study of the Problem of Discrimination Against Indigenous Populations,” Report, New York: United Nations. U.N. Doc. E/CN.4/Sub.2/1986/7 Add. 4 at. para. 379 (1987).

[36] Johnstone, note 2 supra, at pg. 6.

[37] See ICC Declaration, note 9 supra.

[38] See Nonbo, Andersen A., “Restorative Justice and the Greenlandic Reconciliation Process,” Yearbook of Polar Law (2019).

[39] See Thalbitzer, W., Andrup,G.C., & Holm, G.F., The Ammassalik Eskimo: Contributions to the Ethnology of the East Greenland Natives, vol. 1-2 (Meddelelser om Grønland). (Bianco Luna: Copenhagen) (English Translation) (1914).

[40] See Johnstone, note 2 supra, at pg. 6 (citing personal communication with Tukumminnguaq Nykjær Olsen).

[41] See id. at pp. 6-7.

[x42] See Ngiviu, T., “The Inughuit of Northwest Greenland: An Unacknowledged Indigenous People,” Yearbook of Polar Law, Vol. 6, pp. 142-161, available at doi: 10.1163/18768814_006 (last viewed April 14, 2020).

[43] Johnstone, note 2 supra, at pg. 7.

[44] Kári á Rógvi, “Faroese Governance,” in Polar Law Textbook II, (Ed. Natalia Loukacheva), pp. 215–240, (Copenhagen: Nordic Council of Ministers) (2013), available at http://norden.diva-portal.org/smash/get/diva2:701016/FULLTEXT01.pdf (last viewed April 14, 2020).

[45] See id.

[46] Nuttall, M., “Greenland: Emergence of an Inuit Homeland,” published in Polar Peoples: Self-determination and Development, (Minority Rights Group, London), pg. 24, (1994).

[47] Gerhardt, note 26 supra, at pg. 12.

[48] The Who, “Won’t Get Fooled Again,” Who’s Next, Track and Decca Records (Released 25 June 1971).

Nordicum-Mediterraneum

Icelandic E-Journal of Nordic and Mediterranean Studies

Tag Archives: Realism

Alþjóðaöryggismál: umræða um hugmyndir og kenningar

Understanding the Role of Arctic States, Non-Arctic States and Indigenous Peoples in Arctic Affairs Through the Lens of International Relations Theories

The Greenlandic Question: An International Relations Analysis of a Post-Independence Inuit Nation